Tuesday, 5 July 2022

TUNLAI HUNA PASTOR-TE RAWNGBAWL DAN TUR

 

B.C.M PASTORS’ CONFERENCE – DT. 29 - 31, JANUARY, 2022

S E M I N A R    P A P E R   


Pastor Lalzarliana Khiangte

 

1.      THUHMAHRUAI:

Jim Kitchens-a’n a lehkhabu Postmodern Parish-ah,  “Khawvel thar lo inher chuak hian thil eng emaw a liampui angin thil thar pawh a her chhuahpui zel thin”[1] a ti angin; kan tunlai hun hian thangtharte tan thil eng emaw a her chhuahpui reng a. Chu chuan kan nun leh kan sakhaw biak dante a nghawng avang leh, chu thil inher danglam mila pastor-te pawhin kan rawngbawl dan kan en nawn a tul fo avangin ‘Tunlai Huna Pastorate Rawngbawl Dan Tur’ (Ministerial Methods of a Pastor in the Context of Postmodern Culture) zir hi pastor-te tan thil inhmeh tak a ni a. Kan hotute hian an thlang thiam hle a ni.

Amaherawhchu ‘a tih dan’ (method) zir leh hriatna ringawt hian kan rawngbawlnaah sawtna min thlen lova a rinawm avangin, kan thu zir tur hi strategy formulation process[2] zulzuiin; tunlai hun zir chianna (context hriat chianna)-in bul kan tan ang a, chu mi hnuah pastor-te rawngbawl dan tur then hrang hrang  kan tarlang dawn a ni.

2.     TUNLAI HUN ZIR CHIANNA :

‘Tunlai hun’ kan tih hi postmodern period huam chhunga mi a ni a. modern period huna  mi tam takin ‘inngahna tluantling’ (ultimate principle) tia an sawi kha ‘ngaihdan leh thlir dan thar’ (new worldview/perception) lo chhuak chuan a kalh tak zel avangin ‘postmodern period’ an tih hi a pian phah niin mi tam takin an ngai a.[3] He hun hi kum zabi sawmhnihna (20th century) tawp lam atanga intan  a nih avangin 80’s emaw 90’s bawr chho leh tun hun inkar hi tunlai hun (postmodern period) an tih chu a ni ta a ni.

Tunlai hun (postmodern period)-ah hian thil thar tam tak a chhuakin a thleng reng a. Thil thar (new culture) lo chhuak  mil leh hun inher mila rawngbawl dante pawh her rem a ngaih  thin avangin;  tunlai hunin chona (challenge) emaw thil thlir dan thar (worldview/perception) a herchhuahpui thenkhat tarlang I la.

2.1.          TUNLAI HUNIN CHONA & THLIR DAN THAR A HERCHHUAHPUITE:

Tunlai hunah chuan;

2.1.1.                   Thudik tluantling (absolute truth) a awm thei lo va, chhan bul tha tak leh kawnghmang nei taka thutlukna siam hnua thudika pawm (rational truth) erawh a awm thung a.

2.1.2.                  ‘Thu dik leh thil tak tak’ (fact & truth) mihringin a tih hi, thlir dan tlanglawn leh kawng hmang nei tak (observation & logic) hmanga teh a nih lohva, mihring ngaihruatna (assumption) mai atanga lo piang a nih chuan ‘a rintlak loh’ tih a ni.

2.1.3.                  Vantlangin lungdum taka an pawm tlan a nih loh chuan mihring tan ‘nun dan’ (life style) dik leh dik lo a awm tawh lo va.

2.1.4.                  Bible thudik (biblical truth) kan tih thin; mihring nun siamtha a, khalh ngil thintute kha post-modernism[4] hnuaiah chuan – mihring nun phung nena a inhmuh rem theih loh chuan hnawl zel a ni.

2.1.5.                  Kristiante Pathian chauh ni lo, pathian dang leh culture dangte hian ‘thlamuanna tluantling (ultimate peace) min pe thei tih ngaihdan a lar a.

2.1.6.                  Mimal zalenna leh dawhtheihna (freedom & tolerance) nasa taka chawi vul a ni.

2.1.7.                  Media emaw technological messiahnism a lar a.[5]

2.1.8.                 Hmeichhiat mipatna (human sexuality) leh mihring nihna (identity) chu ngaih pawimawh a ni a. Mihring nihna (identity) chu mihring khawsak phungina a siam chawp (social construct) tiin an ngai a.

2.1.9.                  Liberal ethics an tuipui avangin feminist leh homosexual lamah an tang ruh hle.

2.1.10.              Materialism leh consumerism an awn tlat avangin sum leh paia intlansiakna (economic competition) leh khawvel thila hlawhtlinna (material success) chu hring nun hlawhtlinna bulpui ber (goal of life) pakhat ang hialah an ngai a ni.

 

2.2.         A NGHAWNG LANGSAR ZUAL:

A chunga mite hi tunlai hunin (postmodern culture) chona leh ngaihdan thar a hrin chhuah thenkhat kan tarlan theihte an ni a. Hengte leh thil dangte pawhin vantlang ringtu nun leh pastor-te rawngbawlna thlenga nghawng a neihte lo tarlang chhunzawm I la;

 

2.2.1.                  Pastor-te hun (era) a liam tan:

Pastor-te tluktu leh khumtu an tam tawh vangin mipui vantlangin pastor-te an ngaisang nghal ngawt tawh lo va. Pastor belh tlak, rawn tlak, ngaihsanawm, miina an zah, adt nihnate hi a hlawha hlawh chhuah leh man pek ngai ang hial a lo ni ta. Pastor hlimthla (pastor image) kan tarlan danin (picturize) a zir lo nge ?  miin pastor-te an thlir leh hmuh dan  pawh nasa takin a  inthlak a. A tha leh tha lo thlang tura vantlang mipui sukthlek kaihruai theitu (determining authority/factor) an nihnate pawh a bo zo ta a, tunah chuan pastor-te thu leh hlain tlak nat theih lohna mual pawh a ngah ta hle a ni.

2.2.2.                 Thlarau lama rona (spiritual dryness) a nasa:

Kan rilru a thiangzau (liberal) a, a chiang lo (sceptic) bawk a, khawvel thilin (material) min chiahpiah avangin khawvel thila hlawhtlinna (material success) pawhin kan rilru a luah thhuk a,  mahni inhaivurna (individualism) lamah kan lo thle nasa ve bawk nen – thlarau lama rona hi heng avang leh chhan hrang hrang avangin a nasa ta viau a ni. Thlarau lam thil kan thlakhlelhna  level hian tlak hniam lam a pan zel niin a lang a, hei hian kan inkhawm kai zat leh kan Pathian chibai buk dante pawh a nghawng a tih theih a ni.

2.2.3.                 Khawl changkang (technology)-in kan nun a khalh:

Tunhma chuan ram leh khawtlang huapah thil danglam thleng a awmin mihring khawsak phungina a hrin chhuah vanga lo awmah (social determinism) an ngai thin a. Tunah erawh chuan engkim deuhthaw hi khawl changkangina a hrinchhuahah anga ngaih (technological determinism) a lo ni ta. Khawl changkanga innghat ‘nunphung’ emaw ‘thil thlir dan’ (techno based lifestyle/techno-culture/technocratic culture/ technocratic world view) a lo chhuak a, khawl lam thil pathianna (technological messiahnism) leh chu lama innghah pumhlumnate chu kan rilru put hmang an lo ni ta a ni.

2.2.4.                 Communication revolution hrin chhuah netizen kan pung[6]:

Khawvel thar (cyberspace)-ah kan cheng a. Cyber-society siamtuahte tangin, cyber social movement awm tir a, ti punluntu ang hial kan lo ni ta a. Chu chuan kan rilru put dan te, khawvel kan thlir dan leh kan ni tin hun hmandante nasa takin a nghawng a. Hripui len hnuah phei chuan cyber worshiping community kan pung hluai a, zoramah pawh virtual-church emaw cyber-church a inmung chho  mek a tih theih a ni.

2.2.5.                 Thangtharte an ngeng zual zel:

Thangtharte zingah  hriatna te, finna leh remhriatna (creativity) te a pung nasa a. Tin tunhma aiin kawng tinrengah an dinhmun pawh a tha zawk a. Chung chuan an rilru ti ngengin; hun (generation) dang-a awm tam lo; nawmchenna lam (luxury) thlakhlelhna te, nundan mawi lo (bad manners) leh, thuneitute pawisaklohna (contempt of authority) te, aiupa zah lohna (disrespect for elders) te, adt a hring chhuak nasa a. He mize danglam millennial emaw generational arrogance[7] tia an vuah hian tun hun atan  rawngbawl pawh a ti sak a, sakhaw rawngbawltute meuh pawhin zah an hlawh  tawhlohna khawvelah kan cheng mek a ni.

2.2.6.                 Communitarian value a tla hniam:

Community hi mizotawngin hrilhfiah a har hle a: Mihring pung khawm maw khawsa hoina a siam a ni ber. Community chu mumal taka awm turin, communitarian value an tih bawk; inpumkhatna (unity) te, thawhhona tha (cooperation) te, inhriatthiam tawnna (understanding) te, mi dang zah emaw inzah tawnna (respect) te, that tlanna lam thil (wellbeing) te, remna (peace) leh, tlawmngaihna chenin a pawimawh a. Heng zinga thil pahnih khat lek pawhin a nihna a hloh chuan, mihring anga kan khawsak hona (community) boruak  kha a hmelhem thin a ni.

Khawvel hmasawnna leh tunlainate hian Community ti-hrisela ti-nuamtu ber communitarian value an tih chu  nasa takin a pawlh dal a.  Kan hun vawn dan te, kan thil tuipui zawng te, kan thlekna lam te, kan rualpawl dan leh kan inthenawm khawven dante pawh  hei hian a sawi danglam mek a ni.

3.     TUNLAI HUNA PASTOR-TE RAWNGBAWL DAN TUR:

Heng a chunga kan tarlante hi entirna thenkhat ang chauh an ni a. Kan tunlai hun awm dan zawng zawng tarlan hi thil theih loh ang hiala harsa a ni ang. Amaherawhchu he tiang ang boruak danglam kara rawngbawl thinte kan nih avangin, sawt taka rawng kan bawl theih dan tur ngaihtuah a tul a. Chu mi atana rawtna thenkhat chu a hnuaiah hian kan tarlang dawn a ni.

Pastorate rawngbawl dan tur hi then thumin tarlan a ni (dawn) a. Then khatna chu rawngbawl tura inbuatsaihna  a ni a. A pahnihna chu rawngbawlna hmanrua - kan chelek tur a ni a. A pathumna chu rawngbawlnaa hlawhtlin dan thuruk - Pathian thu atangin (biblical models of pastoral ministry)  tih a ni dawn a ni.

3.1.          RAWNGBAWLNA ATANA INBUATSAIHNA:

Ral dona hmunah te, khelmualah leh, hmalakna lian tham (project work) thawhnaahte pawh miin hlawhtlinna a beisei chuan inbuatsaihna tha tawk nen a hmabak a thlir thin a; chet a lak dan tur te,   eng hmarua nge a hman ang tih leh, a hmabak hmachhawn tura a fit leh fit lohte pawh ngun takin a thlithlai  thin. He inbuatsaihna hi college emaw institution level-ah pastorten (k)an tih tawh avangin, mi tam tak chuan tih nawn tulah (k)an ruat lo. Amaherawhchu tunlai mihring khawsak phung leh rilru sukthlek inthlak chak lutuk hian hei hi a phut that avangin; tunlaia Pathian rawngbawltute hian a tul zia leh pawimawh zia hi ngaihthah lova an pawm (admit) ngei erawh a tul a ni.

He inbuatsaihna chungchang thu kan tarlan tur hi a hmunhma zirchinana leh buatsaihna emaw mahni inbuatsaihna (ground or self-preparation) tiin a vuah theih a. A hnuaia kan tarlante hi kan tun hun atana kan mamawh leh kan tih ngei tur zinga mi a tih theih ang;

3.1.1.                   Miin rinna an nghah ngamna (trusted/affirming spiritual leader) ni tura tan lak a tul:

‘Tisa mi’ leh ‘lak tlak lutuk lova miten an ngaih’ pastor zoram-ah mi tamtak (k)an awm a. Tin pastor hlimthla (image) ti-bal leh hliah bo zawnga khawsa mi tam tak (k)an awm bawk. Kohhran mi tam zawkte hian heng a chunga kan tarlante avang hian pastor-te hi an ringin an ngaisang nghal ngawt tawh lo va. ‘Tha saa kohhran mipuiin an ngaih’ kan nih loh chuan rawngbawlnaa lut hlim leh kohhran thar hrawn mek pastorate chuan ngaihpawimawh ngei ngei tur kan nei a, chu chu ‘mite rin ngam ni tura tan lak reng’ hi a ni.

Vantlang mipuiin rawngbawlna kawnga mi hlawhtling hmuhha min hmuh hma loh chuan pastor-te hi ‘mite ngaihzawn theih ni tura hma la thin’ (impressionist ni lovin, impression builder) kan nih a tul a. Danglam tumna nei lo, mize ngai pu-a kohhrante zinga cheng pastor zaa sawmkua (90%) te hi chu ‘pastor tha’ huanga mi tam takin an dah loh tur zinga mi kan nih avangin, he tiang zawnga tan lak hi kan tih ngei tur a ni ang. Paula pawhin, “Pathian rawngbawltute angin engkimah mi mit tlungin kan awm zawk thin…” (2Kor6:4) a ti a. Chuck Swindoll chuan, ‘Lungawi taka mitena an pawm hruaitu chuan zuitu rinawm a hring chhuak thin”[8] a ti angin, rah chhuak thin rawngbawltu ni turin trusted/affirming spiritual leader nih hi rawngbawltu apiangte ‘nih tum’ ni ngei se thil duhawm tak a ni ang.

3.1.2.                  Rinna nghahchhan (confidence) nei tura tan kan lak danah kan fimkhur a ngai:

Mihringin rinna nghachhan nei tura tan a lak danah hian thil inthlakthleng (mind-set shift) mihringah a thleng fo thin a. Rinna nghahchhan chu hengahte hian mihringin kan zawng tlangpui a; i) mahniah (self), ii) khawvel thilah (material), iii) nihna & dinhmunah (qualification & status), iv)  hriatnaah (knowledge), v) Pathian-ah (God) te a ni.[9]

Pastor-te pawhin inringzo leh tlang taka rawng kan bawl theih dan tur leh mi zinga zalen taka kan khawsak theih dan tur (kan confident theih dan tur) kan dap reng a. Amaherawhchu ‘rinna nghahchhan’ ber atana kan hman erawh Pathian (-ah) ni lovin, thil dangah kan innghat nasa hle tih hi vantlang min hriat dan pakhat a ni. Hei hi ‘pastor tisa mi’ hmuha miten min hmuh chhan pakhat a ni a. Pathian emaw Thlarau Thianghlim avanga confident thin mi ni mai lo; educational background, car man tam, in leh lo, family background, dinhmun (status). adt avanga kan lo confident ve thin emaw, chung thil mai mai chu ‘ngaih tih that nan’ kan lo hmang thin emaw, mite zinga tlang leh zalen taka Pathian rawng min bawltir theitu ang hiala kan lo ngai a nih chuan; pastor-te hian nasa takin thil kan tisual a ni. Kan rinna nghahchhan emaw, inrinzawhna leh ngaihtha taka min awmtirtu/ thil min tih tirtu leh kan nuna buk rit ber tur chu ‘Pathian emaw Thlarau Thianghlim’ a ni ngei tur a ni.

3.1.3.               Nun kawng hruaitu (guiding Principle) mumal kan neih a tul:

Paula khan seven key principles a neiin an sawi thin a. Chu chu, “Thutlukna dik siam tura puitu, a hlauhna chhem dai a, a lungngaihnate pawh tikiamtu; nunkawng hruaitu atana pastor leh kohhran hruaitu apiangte zawm tlak” tiin an sawi thin. [10]   Kan rawngbawlnain hlawkna a neih fo theihnan nun kawng hruaitu mumal hi keini pastor-te pawhin kan nei ngei tur a ni. Pianpui thuvawn ang maia kan thinlungina a vawn sate bakah - Pastor chu a awm mai mai tur a ni lo, a hnaah leh thil dangah a rinawm tur a ni, a taima tur a ni, mite ban phakah englai pawhin a awm (available) tur a ni, mite thawhpui theihin a awm tur a ni, adt tih leh a dang tam tak pawh a insiam chawp theih ang.

3.1.4.               Entawn tlak nun (effective & exemplary life-style):

Hunters Glen Baptist kohhrana an senior pastor Mark A. Howell chuan “Kum sawmhnih panga chuang pastor hna ka thawh hnua ngaihdan pakhat ka neih chu; he rawngbawlna hi thinlunga muthlu thinte  thawh chiah ka ruat lo.”[11]  a ti. Pastor hna hian inthlahdah leh thatchhiat a ngaithei lo va; Carlton L. Coon Sr chuan, “‘Pastor’ tih thu hi ‘hna’ (work) tih nen thu intluk (code word) a ni”[12]  a ti hial a. Inthlahdahna (indiscipline) leh hna (job, calling, vocation)-a rinawm lohna hi entawntlak lova min siam fotu a ni. Kan inthlahdah zual deuh deuhna nia lang heng; zuk leh hmuam lama fihlim theih lohna te,  Pathian pawl tura hun insiam (personal devotion) theih lohna te, zing tawngtai tel regular theih lohna te,  chhungkaw inenkawlna kawnga hlawhchhamna leh, mahni intuai thar (in update) lam ngaihthahna te, adt leh a dang tam takah hian tan kan lak a ngai awm e.

Pastor Thanzinga khan kum 37 chhung zet (1929 – 1966) Chawnhu, tuna Lawngtlai East  hi a bial thin a. A chanchin la hre phak zinga upa pakhat chuan, “A nun khan min uap a, min vawng a, a zahawm em em thin… A hun lai khan kekawrtlawn kha mi tam takin an ha tawh a, amaherawhchu Pulpit-ah thu a sawiin puan a veng thin a. Chu chu thusawitu apiangte tana inthuamna tha berah (dressing code) ngaiin, pulpit atanga thusawitu apiangte khan puan kan veng thin”[13] a ti.  Nunin mite thinlunga hna a thawh theih zia hei hian a entir a, thangtharte tan chona a keng tel a tih theih bawk ang. ‘Entawn tlak nun hian danglamna (change) a thlen thin a. Entawn tlak lova nun erawh chuan thil thasa pawh a ti chhe thin’ tihte pawh hre nawn leh ta i la a tha awm e.

Tichuan, heng a chunga kan tarlante bakah hian ‘inbuatsaihna point dang’[14]  pawh tam taka la awm thei a. Amaherawhchu kan tarlang seng lovah kan ngai mai dawn a ni.

3.2.         RAWNGBAWLNA HMANRUA KAN CHELEK TUR :

Rawngbawlna atana hmanraw chelek tur (methods to be employed or adopted), tunlai hun nena inhmeh, sawtna min thlen thei bawk si (effective) hi tarlan tur a awm nual thei a. Kum zabi palina huna kohhran hruaitu lar tak Chrysostoma’n a lehkhabu ‘On the Priesthood’-a  kohhran hruaitu apiangten ‘mawhphurhna an hmachhawn tur leh tih ngei tur’ a tarlanah chuan hengte hi a chuang a;

i)                   Serh leh sang hna (Sacramental function)

ii)                Inrelbawlna leh inthununna lam (discipline and administrative function)

iii)              Zirtir leh thuhril lam (teaching and evangelistic function)

iv)               Enkawl leh chawm hna (Pastoral function) te a ni.[15]

Hengte hi rawngbawlna hmanrua atana kum za nufa tehmeuh kohhran leh pastor tam takin an lo chelek tawh a ni. Tin Isua pawhin ‘chhiahhlawh’ nihna zawn atanga kohhran leh hruaitu apiangtena an entawn tur rawngbawl dan (ministerial pattern) kalhmang lar leh awmze nei min hnutchhiah zingah; i) mi dangte nena pumkhata insiam (being one with the people) leh ii) mite nena indawr tawnna (dialogical method)  a tel thu kan hre thin a.[16] Heng lo pawh hi hman ata tawh tun thlenga pastor tamtakin rawngbawlna hmanrua atana an chelek (existing methods) leh an la hman tangkai rengte a awm bawk a, chungte chu; thu hril (preaching), zirtir (teaching), tawngtai (prayer/laying of hands), tihdam (healing), chhungkaw tlawh (home visit/visitation), thlarau lam thila beihpui thlak (spiritual crusade/camping), intuaitharna lam (retreat), thupui zir ho (seminar), ziaka rawngbawl (writing/articulating/publishing), rimawi (music), tanpuina (charity/aid/relief), mi dang thuam chak (empowerment), adt leh a dang tam takte an ni. Hengte hian hun leh hmun azirin tangkaina (effectiveness) an la nei reng a. Amaherawhchu heng tluk emaw a ai maha tangkai tur, tunlai hun nen pawha inmil; rawngbawlna hmanraw dang kan chelek atana duhawm tak takte kan tarlang dawn a ni.

3.2.1.                  Inlaichinna tha siam (relationship building/ bridging the gap):

Inlaichinna tha siam leh leidawh hmanga (method)  rawngbawl hi thil ho tak anga lang; mahse digital divide[17] leh thil dang; chhungkuaa harsatna thleng thin (family dysfunctional problems) te, mihring khawsak honaa (community issue) boruak duhawm lo thleng thin te, ringtu hnungtawlh thin (backsliders) te, thlarau bo (lost sheep) avangte leh thawhpui emaw rawngbawlpuite (co-worker, associate, colleague) nena inkar fel lo te, hruaitu leh a hnuaia mite (leader and fellow workers/employee) inkar boruak duhawm lo (thin) avangtein a tul hle.

Pastor-te tan phei chuan ‘relationship building’ hi khawi hmun pawha kan hna hmasa thin a ni a. He mi ti tur hian communication skills[18] leh, a bikin interaction method[19] hman tangkai a tha hle. Thunlai hun (postmodern culture)-ah chuan mihringa nun hlutnain (moral value) hlutna an hloh nasat tawh avangin ‘inlaichinna tha lo’ (relationship problems /strained relationship) hi hmun tinah a awm awl a. Hei hi tunlai khawvel pianken anga ngaih a nih tawh avang leh, inlaichinna tha tel lova rawngbawlnain hlawkna a neih loh avang te, boruak tha siam tura tan lak (creating a culture of contentment) a tul avangtein pastor zawng zawngte chuan ngai pawimawh hle I la thil duhawm tak a ni ang.

3.2.2.                 Pastoral care & counselling:

Pastoral care and counselling[20] hi hripui len hnuah (postCovid19 period) hian rawngbawlna hmanrua ‘tha leh tangkai ber’ tiin a sawi theih hial awm e. Tunlai hun leh hun lo la kal zel turah pawh hmanrua emaw rawngbawl dan tangkai ber zinga mi a la ni zelin a rinawm. Chuvangchuan helam zawnga hmasawn tura tan lak hi pastor zawng zawngten kan ngai pawimawh ngei tur a ni ang.

Amaherawhchu evangelical protestant kohhran zingah; indopui pahnih hnu lawk khan traditional evangelical an lo chhuak a, a hnu kum zabi sawmhnihna (20th century) chanve hnuah pracmatic evangelical lo chhuakin, a hnu lehah younger evangelical an lo chhuak leh a. Tichuan heng hun inher leh kohhran thlek dan danglam hian christian counselling approach pawh a thlak tih hriat a ni a.[21] Chuvangchuan tun hun atan hian a tih dan (approach/model)[22] tha leh tangkai tur (effective) ber hriat chhuah a tul ta a. He mi atan hian Pathian hnen ata fina kan dil a, pastoral care and counselling lamah pawh zirtirna kan inpek tawn a, material dap khawm kawngah pawh nasa taka hma kan lak ngei a tul a ni.

3.2.3.              Media hman tangkai:

Technological revolution hi Gutenberg-a lehkha chhutna khawl laksawn theih (movable type printing press) an hmuhchhuah atanga intan angin an sawi thin a. He khawl hmang hian bible chhut hmasak ber ‘Gutenberg bible’ an tih chu kum 1455  khan chhut a ni. Mi thiamte (scholar) chuan Martin Luther-a leh mi dangte kha kohhran siam thatna (protestant reformation) kawngah khawl lama thiamna (technological innovation) khan nasa takin a puiin an hria a. Pathian thu hriatna kawngah mi sang tam tak theihna (empower) a pek avangin society leh kohhran tana thil tha nasa tak thlentuah an ngai hmiah a ni.[23]

Tunlai khawvelah hriatna leh thiamnaten nasa taka hma a sawn hnuin tih dan phung inthlakthleng (paradigm shift) pawh kohhran rawngbawlnaah nasa takin a thleng zel a. Chung zinga thil langsar tak pakhat chu ‘media[24] hmanga rawngbawl’ a ni. Hri (covid19)-in khawvel a tuam lai leh, kan biak-in te pawh hri avanga khar aniha a reh thuap lai khan; chawl hauh lova rawng min bawl tirtu chu media a ni. [25] ‘Hri a kiam rualin media pawimawhna pawh a tlahniam ve nghal ang’ kan ti a ni maithei, mahse digital khawvela (digital age) awm kan ni a, Cyber worshiping community a(n) pun zel bakah, Chanchin Tha leh kohhran thurinin thehdarh bakah, venhim te pawh a la mamawh deuh deuh dawna a lan avangin; kohhran leh pastorate hian kan rawngbawlnaah media hi kan chhawrin kan la kuah nghet deuh deuh dawnin a lang a. Chuvangchuan hnualsuat lo va - a hman tangkai dan kan zir a, kan in share tawn zel pawh a tul zawkin a rinawm.

3.2.4.                 Rawngbawlna zir chian:

Mi mal nun leh rawngbawl dan phung zir chiang turin a tih dan (method)  hrang hrang a awm a, chungte chu; i) Mahni inzir chianna (self-assessment), 11) kohhran mite atanga zir chianna (assessment by the congregation), iii) Inngamtlakte inkara inzir chianna (peer assessment) leh, iv) Mi hrang emaw thiam bikna neite atanga inzir chianna (external/professional assessment) te a ni.[26] Hengte hi mi mal nun leh rawngbawlna thlir letnan an tangkai vek lo thei a; amaherawhchu inzirchianna hian kohhran leh mi mal nunah a tha zawngin nghawng a nei fo va, chuvangchuan Pastors’ quarterly report ang ema hman tur ni si lo; mahni (pastor-te) rawngbawl dan thlir letna emaw zir chianna hi mumal leh awmze nei (effective) taka kalpui ngei a tul a ni. 

Pastor-te chu insawizawina (academic & spiritual exercise) nasa tak pal tlang tawh, fiahna emaw zir chiannate pawh kawng hrang hranga paltlang thin, rawngbawlna huanga kan luh hnu thlenga quarterly report hmanga thithlai zui reng kan ni a. Amaherawhchu mi mal nun leh rawngbawl dan khunkhan (sincere/regular/consistent) zawka inbih let thin erawh kan tam lo maithei. Kan rawngbawlna leh kohhran enkawl hnaa (administration) kan hmalaknate hian nasa taka par chhuangin rah pawh chhuah se kan tih chuan assessment method hi mumal, khunkhan leh awmze nei taka kan kalpui ngei a tul a ni.

3.3. RAWNGBAWLNAA HLAWHTLIN DAN THURUK – PATHIAN THU ATANGIN[27]:

Inbuatsaihna tha leh a tih dan hrang hrangte hi rawngbawlnaah hian han rawlh ve bawk thin mah I la ‘rawngbawlna lem – a tak ni lo’ (pseudo ministry) a lo la awm thei chauva sawi a ni a.[28] Chutiang thil laka kan fihlim theihna tur leh, Pathian ramin hma a sawn a, a lo hlawkpui deuh deuh theihnan; heng a hnuaia mite (ang) hi rawngbawltu apiangten innghahnan hmang vek thei I la a va tha dawn em.

3.3.1.   Lalpa hi kan chungah lungawi fo rawh se: Mi a awm danin LALPA a tihlawm chuan, A hmêlma nên lam inremin a awmtir thin (Thufingte 16:7). Kan chungah Lalpa a lawm chuan, chu ramah chuan min hruai ang a, min pe ang; hnute tui leh khuaizu luanna ram chu (Num 14:8).              

3.3.2.  Lalpa hi hmangaih hle tur a ni: Lalpa in Pathian hian a ni, do sak thin che u ni. Chutichuan LALPA in Pathian chu hmangaih turin fimkhur tha hle rawh u (Josua 23:10b-11).

3.3.3.  Thlarau Thianghlim leh a hnathawh hi BCM Pastor-te hian kan chhuang hle tur a ni: Tin, Isua chu Thlarau Thianghlimin a khat a, Jordan lui atangin a kir leh a,...Tin,  Thlarau thiltihtheihnaa puihin Galili ramah a haw leh ta a; tin, a chanchin chu, chu mi vel ram tinah chuan a thang ta a (Luka 4:1&14).

3.3.4.  Mi mit tlunga rawngbawl kan tum tur a ni: Pathian rawngbawltute angin engkimah mi mit tlungin kan awm thin (2 Korinth 6:4).

3.3.5.  Rinawmna hi kan Hallmark ni rawh se: Rinawmna hi ringtu apiangte principle-ah kan siam (sak) a ngai a. Chuti’ang ti thei tur chuan kan rinawm hmasak a tul a ni. ‘Thlarau mi’ ni tura tehfawng kan hman zingahte hian ‘rinawmna’ hi kan hmanraw chhawr ber pakhat ni se; chu chuan kan ram hi a dik zawngin (right direction) a herpui thei ngei ang tih a rinawm.

 

4.              A TLANGKAWMNA:

Rawngbawl dan tur atana thurawn emaw rawtna tha tak tak kan tarlante zingah hian ‘tha ziktluak lo’ a awm ve maithei. Rawngbawlna hi Pathian ta a nih avang leh, a rawngbawltute rawngbawla chet tir thintu pawh Pathian a nih avangin; a dan khan leh a tih dan phungte ai maha la pawimawh zawk cheu nia lang chu; ‘rawngbawlna neitu hman theiha awm’ hi a ni ang. Chu mi atana min buatsaih theitu leh, a ram rawngbawlnaa chanvo kan neih theihna tura khawngaihnaa min thlang tlingtu chuan min thuamin min ti chak deuh deuh se la; Ama hnen ngeiah chuan – Lalna te, thuneihna te, chawimawina te pawh chatuanin awm chhunzawm zel rawh se. Amen!

----------------



[1] Jim Kitchens, The Postmodern Parish (USA: The Alban Institute Inc, 2003), 82.

[2] Strategy formulation process hi dan tlangpuiin step 4-6 vel a ni thin a, entirnan a indawt dan hetiang hian lo tarlang I la; i) Evaluating the organization environment, ii) Setting quantitative target, iii) Performance analysis, iv) Choice of strategy, etc te an ni. He process ang deuh hian, a nih an gang zawm si lovin kan paper ziah dan phung (format) pawh hi her rem chhoh a ni.

[3] Kieran Beville, The Church Community in Contemporary Culture: Evangelism and Engagement with Postmodern Paople (Ohio: Christian Publishing House, 2016), 370.

[4] Postmoderism chu khaw thlang lam finna (western philosophy) darh zau zel chanchin sawina chi khat, France atanga zung kai tan anga sawi, tunlaina (modernism) atanga ngaihdan leh hriatna peng hrang, ngaihdan thar chi hrang hrang infawkkhawmna, tawngkam hnih khata hrilhfiah hleihtheih pawh ni chiah lo a ni. Mi thiam (philosophers) hengte nen hian sawi zawm a ni thin - Jacques Derrida, Michel Foucault, Jean François Lyotard, and American academic, Richard Rorty, adt.

[5] K. Lalzarliana, “Krista Thu Hretu: Khawvel Danglam Zelah.” Kohhran Beng (March, 2018), p 15-18. See also https://zarteak.blogspot.com/search?q=Krista+Thuhretu.

[6] Internet user data Dt. 30.12.2020-a tih chhuah a nih danin Mizoramah; Mipa 79.75 & Hmeichhia 67.6% -in internet an hmang a. States hrang hrang zingah Mizoram hi internet user tamana 3-na a ni. See https://www.downtoearth.org.in/blog/science-technology/nfhs-5-how-did-indian-states-fare-in-the-internet-usage-question--74843.

[7] Vanita Dawra Nangia, The Arrogance of Youth in O-zone, Lifestyle, Times of India (July 20, 2014),?  See also https://www.quora.com/Why-is-human-race-getting-more-arrogant-generation-over-generation-on-an-average.

[8] Charles R Swindoll, Affirming Leaders: Nourishing Parched Souls in a Desert of Self-Doubt (?). See also https://pastors.iflblog.com/2019/05/affirming-leaders/.

[9] CONFIDENCE mihringin a zawnna kalkawng: Self - Knowledge - Degree - Material - GOD (C: SKDMG). 

[10] Seven key principles (of Paul); i) Consumed with God’s glory, ii) Content with his suffering, iii) Convince of his calling, iv) Controlled by one message, v) Confident with one method, vi) Committed to one end, vii) Confirmed by one power. See, David A. Harrel, Seven Key Principles for Effective Ministry: Nurturing Thriving Churches in a Postmodern Culture (Wapwallopen: Shepherd Press, 2019), 140.

[11] Deron J. Biles, Pastoral Ministry: The Ministry of a Shepherd (Tennessee: B&H Acedemic, 2017), 178.

[12] Carlton L. Coon Sr., The Science of Shepherding (USA: Pam Eddings, 2017), 170.

[13] Interview with Upa J. Tialkunga (84), Chairman, BCM : Lawngtlai Vengpui, Lawngtlai 5 Nov, 2021.

[14] Inbuatsaihna point dang atan hian hengte hi a rawt theih bawk a: i) Social Media laka inthiarfihim emaw insum thin (Digital fasting): ii) Pastor hlimtha din that (Moving towards rebuilding pastor image by building our own image and, by following ‘pride to humbleness model’ (mi neih ang kan nei ve a nih pawhin rilrua inngaitlawm taka kan neih thilte vawng tura infuihna). iii) Hun hman that (Time management): Miin - pastor awm awl, tih tur hre lo, a hun leh a hmun thliar lo, adt hi an ngaisang tawh lo nasa hle. iv) Tih tur intuk (Goal setting): Goal set nan hian model/process hman lar bik pahnih a awm a, chungte chu SMART & SAFE te an ni (SMART--Specific, Measurable, Achievable, Relevant and Timely; SAFE – See it, Accept it, Feel it, Express (do) it).

[15] Harold Taylor, Applied Theology 2: Tend My Sheep (London: ISPCK, 1983), 2.

[16] Ibid.,15.

[17] Digital divide chu communication revolution avanga thil lo awm; mihring  in-communicate-na atana hmanraw pawimawh (digital thil/computer/internet access) nei zo leh zo lo te (the have & have not) avanga inthenna awm chungchang sawina a ni.

[18] Communication skills zir tur chuan communication principle hriat hmasak a tha a. Hengte hi mahniin awlsam takin a inzir theih a. Active listening, adapting, empathy, respect, emotional control leh thil dang tam tak hmangin he skill hi a zir theih a. A tulna leh a pawimawh zia hi sawi sen rual loh a ni.

[19] Interaction method hi communication skill zinga chhiar theih, mi dang dawrna hmanrua atana thil tangkai em em a ni. He method hi Isua pawhin a rawngbawlnaah khan a hmang nasa em em a ni (For ex ; Mk1:16-17).

[20] Pastoral Care & Counseling hi mizo tawng ang maia kan hman a nih avangin a nih ang ang hian hman a ni. Pastoral care chuan; Pastor thiltih thin zawng zawng a huap a, S.Hiltner chuan pastoral care hian hengte hi a huam bikin a hria a; tih dam (healing), kaihhruai (guiding), leh thlawp & vilzui (sustaining) te a ni. 1964 kum khan church historian pahnih William A.Clebsch leh Charles R. Jaekle chuan a dang pakhat an belh a, chu chu remna thlen (reconciling) a ni. See Ezamo Murry, An Introduction to Pastoral care and Counseling (Delhi: ISPCK, 2018), 141. Counseling chuan ‘danglamna thlen tura hmalakna’ a kawk a. See Gary R. Collins, Christian Counseling: A Comprehensive Guide (United State of America: ISBN, 2007), 3. Pastoral care hnuai a (within the umblrela) hna pawimawh bik, mimal leh pawlin harsatna bik (crisis, special problem) an neih ching fel tura hmalakna a ni a. Goal of Cunseling-ah chuan; i) Symptom relief ii) Self-understanding iii) Learning new skills and changing behavior iv) Conflict resolution v) Support vi) Spiritual growth and wholeness & viii) Self-development te a tel thei a. Counseling theory pawh tam tak a awm a, Christian approaches to counseling-ah chuan hengte hi a lar zualte an ni; i) Jay Adam’ Neuthetic counseling ii) Various theories of ‘biblical counseling’ iii) Charles Solomon’s Spirituotherapy iv) Ed Smith’s Thephostic approach v) Growth counseling of Howard Clinebell, adt.

[21] Gary R. Collins, Christian Counseling: A Comprehensive Guide (United State of America: ISBN, 2007), 39. Counselling pek dan approach inthlak danah hian entirna lo pe I la; Traditional Christian counseling chuan heng hi a kalpui tlangpui a; long term strategy, goal is healing, counselor guide; The new Christian counseling chuan; brief strategic counseling, goal is empowerment, counselor and counselee participate and interact.

[22] Tunlai atana model/approach hman lar pakhat chu CARE an ti a. Chu chu - Counsel, Affirm, Resource, and Equip tihna a ni. See Ronald Edwin Hughes, Shepherding the Flock: C.A.R.E. – a Model for Pastoral Ministry (Georgia: , 2015), 50.

[23] Rev Dr. Nenneth Lillard, Social Media and Ministry: Sharing the Gospel in Digital Age (?: ISMB, 2010), 44.

[24] Media chuan communication tihna atana hman ‘channel eng mai pawh’ a huam vek a. Printed material atanga digital thil thlengin a huam vek a. In the context of informatics-ah chuan media chuan data dahthat nana atana hman thilte a huam a, tin chutiang data pekchhuahna thil pawh chu a huam vek a ni.

[25] Hrilen laia chawl hauh lova pastor-te rawng min bawl tirtu chu Pathian a ni a, chu mi atana a hmanrua pawimawh ber pakhat chu media a ni. Live crusade, Online meeting / worship service / fellowship / webinar/ sermon, adt zawng zawng kan tih theihna chhan chu media hman tangkai tur kan neih vang a ni. Kan bial (Lawngtlai East)-ah hian kohhran 5 atangin Covid19 positive mi 300 chuang kan awm a, chung mite zinga 90% -te chu phione hmanga biain Pastoral care rawngbawlna ka neihpui thin a, ka tawngtai sak vek bakah sermon 60 hmangin kohhrante ka kan reng thei a, media hmangin Pathianin chawl lovin rawng min bawl tir takmeuh a ni.

[26] Cyrill Rodd, The Pastor’s Problems (Edinburgh: T&T Clark Limited, 1985), 220.

[27] 3.3… A sei lutuk loh nan he sectionah hian ‘point pawimawh’ leh Pathian thu behchhan tur thenkhat (chauh) tarlan a ni a. Hun awm dan azira sawi belh tur a ni ang.

[28] Dag Heward-Mills, Transform Your Ministry (USA: Parchment House 2011), 113.

Wednesday, 1 September 2021

PASTOR, COVID19 POSITIVE CASE NEI


INTRODUCTION:

Positive case nei e ti lovin – dam lo, positive case nei thar, etc hming la khawmin ka phone a, ka tawngtai sak bakah mahni hna leh thil dang a tul apiang tiin ka insam nitin ve a. Heng hun kar awlah hian ‘PASTOR, COVID19 POSITIVE CASE NEI tih hi ka ziak ta a ni. A content-ah hian zir tur tha a awm pawhin ka hre hran lo va. Mahse pastor positive case nei te; chu thilin an rawngbawlna a nghawng sakte rilru put dan tur erawh I ngaihtuahpui ruak ruak thiamin ka ring.

HRIPUI HLAU LO TURA PATHIAN THLAMUANNA DAWNG TAWH KAN NI:

Serampore-a kan la awm lai Dt. 19.03.2020 (Thu) khan hri kai inrinhlelhna neiin tuk khat chu ka awm tawh a. Mahse hun rei lote chhung atana -  chi-ai emaw mangan emaw pawh kha Lalpan a lo remti hauh lo va; Mt8:26 thu - :Rin tlemte u, engahnge in hlauh?”  tih hmangin min hnem a. Chumi atang chuan  ka ka atang hian ‘hlauhna, mananna, inrinhlelhna, etc tih tawngkam hi a chhuak thiang ve tawh lo reng reng’ ka ti thin a. Hri lakah hian a huai pawh ka huai viau reng a ni.

A TUM THUM NAN HOME QUARANTINE KAN NI:

Dt.21.08.2021 (Saturday) khan Pastor bial-ah thla hnih leh chawlh kar thum emaw chauh kan la awm tihin, a tum thumna atan inkhung ngaiin kan awm leh a. A hma ang lo takin tuntuma kan inkhung chhan chu ‘ka nupui’ vang a ni thung a. Electric bill kan dawn chu a tum khatna a nih avangin a tam kan ti angreng a Rs. 4523/- lai a ni a. Thil chinchang hriat nan office lamah va chian hrim hrim teh ang tiin kan Nu hi  a kal a; office lam record-a a lan danin thla 3/4 lai arrear a lo nei nghe nghe a ni awm e.

Tichuan a lo haw lamin kawng bul maia awm kan chhungte a lo tlawh haw a. Thingpuite pawh a in a. An intlawh ni atanga chhiara a ni hnihnaah a tlawhate chhungkua hi an zavaiin an positive  tih hriatchhuah a ni a. Chuvangchuan VLTF-ah kan in-report a,  kan in HQ ve leh ta a ni.

KAN POSITIVE VE TA HLAUH MAI:

Saturday tuk atanga inkhung kha kan ni a. Sunday tuk chuan keimah ber chu ka khua a sik ta hluah mai a. Laptop khawihna plus phone plus lehkhabu chhiarna vang nge? namen lovin ka lu a na tel bawk a. Nachhawkna pawhin min chhawk zo meuh lo.

Bedroom-ah mahniin ka inkhung hrang tan ta a. A tirah chuan in test nghal rum rum pawh ka duh a. Mahse lo positive pawh ni I la, home isolation-in kan awm ang a, tuna kan awm dan bak hian kan awmin kan inenkawl chuang lovang tih ngaihtuahna avangin kan nuin mi dang a contact ni, Wednesday-ah  a in-test hunah in-test ve mai ang kan ti ta a ni.

Nilai ni tuk chuan a tir atanga room khata mu ho; kei, ka nupui leh kan te ber, kan fanu kum 5 mi chu kan han in-test a; kei leh kan Nu chu kan lo positive reng a. Inenkawl kan thiam theih nan tiin kan fate pawh a u ber Je-i hovin kan ko  va, an pathumin an han in test ve a; Jaira leh Tetea an negative a,  Je-i chu a lo positive bawk a. Tichuan home isolation kan dil a, min phal sak angin kan khawsak dan pangngai angin qtrs.-ah kan awm ho leh ta a ni.

POSITIVE CHHAN:

Ka nupui kha kan inkhung chhan kha a ni a, mahse Positive chhanah chuan kei chu a bul ber ang ka lo ni ta a. Ka positive chhan tur ka’n dap kual a. A lo awm nual a;

1.       Dt.18.08,2021 (Wed) hian Mautlanga BCM native worker-te fa kum hnih mi chu CHL-ah a thi a, zing dar 6 velah tawngtaia thlah turin min lo ko va, hospital-ah kalin tawngtaina nen ka va thlah a. He mi tuk atanga a ni hnihnaah chuan CHL-a thawk nurse pahnih chu an positive a. Tin ka kal lai khan nurse duty room-ahte ka luh tlang puat puat avang leh, mitthi ralna tur pawisa Rs. 500/- puk a, min pek ka dawn chhawn avangtein RIN THILTHUIN heng thil thleng vel hi a chhan hmasa ber atan kan puh chin hmasa phawt a.

2.      He mi ni vek tho hian North bial-ah mitthi an nei a. An pastor chu HQ lai a nih avangin mitthi vui tur hian mi lo sawm a. Ka nupui leh kan Upa pakhat nen kan kal a. Kan kalnaah hian kawng lakah kan chawl a, apple zai-lep te kan ei a. Chu thei min chhawptu chu kan ei atanga ni hnih hnu lawkah a positive tih hriatchhuah a nih avangin – a hnen atanga kai palh ka ni thei em? Tih inrinhlelhna thuk angreng tak a awm bawk a.

3.      Kan veng hi Lawngtlai khawpui chhungah chuan hri kai hluarna ber veng  pakhat kan ni a. A tir atanga tih nachang ka hriat loh, tlai khawhnua VLTF-te thlawpna azara ka tih tak fo chu; positive awm thar apiangte 3C a dah tur kan kawt kai atanga chhuakte leh kan kawt lo pal tlang apiangte tawngtainaa thlah a ni. Heng atang hian vanduai chuan hri hi kaina chance a awm thei bawk a.

Heng lo pawh hi tarlan tur a la awm nain duhtawk mai I la. Engpawh ni se lo positive takah chuan, a chhan ni thei awma ngaih RINTHIL THU, a dawngsawngtu azira ngaih huat hial theih tur ka han tarlang a, ka tarlan chhan ber zawk erawhchu -  hengte hi RAWNGBAWLNA KAIHHNAWIH THIL VEK AN NI tih hi a ni.

 

LALPA NANG LEH I RAM TAN CHUAN KAN NIH NIH KAN NI ZEL ANG:

Pastoral ministry-ah hian theihtawp chhuaha bei thin, RAWNGBAWL DUH EM EM MI KA NI a. Serampore-a kan awm hma khan “Lalpa nang leh I ram tana kan tangkai ber theihna tur hmunah min dah ang che” tiin ka tawngtai thin a. Serampre-a kan han awm kha kan awm atanga kum thum chhung chu ka subject leh subject lo, subject riat (8) zet ka lak avangin tuk tin dar kar 8 hi tul takin ka insam buai ve thin a, sunday pawh hi ka chawl ngai meuh lo. Tun hnua ka ngaihtuah letin, khang lai kha ngaihawm lutuk lo mahse ‘Lalpa leh a ram tana tul taka ka awm lai’ a nih avangin ka rilruin ka lawm thin a. ‘Pathian rawngbawltu mi tangkai lo’ nih hi ka thil hlauh em em a ni angin, rawngbawlnaah hian ‘mi tul tak’ nih hi ka duhthusam zinga pakhat a ni fo thin.

He tiang rilru ka put avang hian, ‘kan rawngbawlnain min phut emaw min mamawh a nih chuan’ hri karah pawh – eng pawh ka ti zel ang, khawiah pawh ka kal zel ang, etc tih hi ka commitment a ni a. A tawi zawngin ‘Lalpa nang leh I ram tan chuan kan nih nih kan ni zel ang’ tih hi kan rilru put dan leh Pathian hmaa kan tawngtaina a ni. Theihtawpin kan fimkhur ang a, mahse a tul a nih chuan ‘hri kai chu sawi loh, kan nunna pawhin tuar dawn pawh ni se…’ tih hi Pathian tana kan inhlanna a ni.

MAHSE, POSITIVE CASE NEIH HIAN RAWNGBAWLNA A LO NGHAWNG THEI RENG A LAWM LE!:

Dt.27.08.2021 (Friday) zana ka mu chu ka muhil thei reng reng lo va. Zing dar 1 & dar 2 inkarah tawngtaiin Lalpa ka dawr a. Positive ka nih tak avanga ka rawngbawlnain a tuar dan, ka telna tur ngei ngeia ka tel theih lohna te, ka duty emaw mawhphurhna ngei ngei thil ka tih theih lohte ka chhut a, RAWNGBAWL DUH EM EM thina kha; heng thil hian, mihring lakah ni lovin, Pathian lakah lunghnur takin min awm tir ta a.  

Positive case ka neih avanga ka rawngbawlnain a tuar dan thenkhat lo tarlang I la;

1.       Bial Executive Committee meeting Dt. 28.08.2021 (Saturday)-a koh tawh chu ka tel theih dawn loh avangin postponed a ni a.

2.      BEC thulh avang hian thil hmanhmawh thlak zual ngaihtuahin Bial Puipa (OB) Online Meeting Dt. 26.08.2021 (Tue)-ah kan nei hial a.

3.      Dt. 29.08.2021 (Sun)-a nau hlan programme ruahman sa chu naute Nu leh Pa atangin zin chhuak mai tur anga an insawi avangin thulh chiah kan ngai lo va, chuvangchuan E.S min tih sak turin kan pun hial a.

4.      Dt. 31.08.2021 (Tue)-ah Bial BKHP Exe committee meeting chu inkhawmpui rorel a hnaih tawh avangin tlai chhiat hlauhthawn thuhlaah bialtu pastor tel lovin an thu khawm a.

5.      Area Development -Working Committee chu kum tawp lam bial hrang hrang Executive committee awm tur khalh hman tura thut khawm a ngaih tawh avangin, (he meeting hi koh a nih chuan) ka tel thei dawn lo bawk.

Zan laiah, zing lam a ni tawh zawk ang chu; Lalpa hmaah ka tawngtai a. “’Nang leh I ram tan chuan kan nih nih kan ni zel mai ang’ tiin a tul apiangah ka chhuak a, tim lovin a tul apiang ka ti bawk a, mahse ka’n positive chiah chu; he dinhmun hian ka rawngbawlna leh ka kova mawhphurhna awmte chu he tiang khawp hian a nghawng lehsi a; Lalpa, ‘nang leh I ram tan chuan ka nih nih ka ni zel ang’ tia rilru ka lo seng ve thin kha – ka ti sual ta em ni?” ka ti a. Ka mittui a tla zawih zawih a.

DUH THLAN TUR DANG KA NEI CHUANG LO VE:

Rei tak Lalpa hmaa ka kun hnu leh, ka tawngtai chhannna pawh dawng mai thei lo nia ka inngaih lai chuan, chhungril lamah he tiang hian thutlukna; Lalpa hmaa ka commitment thar (tur) a lo thleng ve  thung a. Khuma ka thu lai chu chhuatah thingthiin he thu hi Lalpa hmaah ka sawi ta a ni ;

DUH THLAN TUR DANG KA NEI CHUANG LO VE LALPA…

1.       ENG PAWH LO THLENG SE, I RAWNGBAWL HI KA THULH CHUANG LOVANG.

2.      ENG PAWH LO THLENG SE, I RAWNG HI MIN BAWL TIR ZEL ANG CHE.

3.      NANG I LUNGAWI A, NANG LEH I CHANCHIN THAIN A HLAWK THEIHNA TUR A NIH CHUAN, KAN NIH NIH KAN NI CHHUNZAWM ZEL MAI A NIANG CHU. Tiin.

Pastor tan hian positive case neih hi hrisel chuan a hlauhawm lova, mahse case neih avanga rawngbawlnain a tuar chiah hian; rilru a nghawng a, a inthlahrunawm a, kohhrante an zahawm duh hle a lo ni.

Lalpa leh a ramin a hlawk theihna tur a nih chuan…Lalpa a lungawina tur a nih dawn chuan… tiin kan pen chhuak a, kan positive ta a; mahse chu chuan rawngbawlna a nghawng leh daih si a….DUH THLAN TUR DANG KA NEI CHUANG LO VE LALPA…tih hi a lo chhuak ta a ni.

………………………………………..

 

Heng a chunga mi ho hi ka rilru inbun ruahna a ni a. A bak ho hi kan tarlang chhunzawm mai mai ang e.

COVID19 HRI LENG KARA PATHIAN HRUAINA MAK:

1.       A tira ka tarlan Dt.19.08.2021 (Thu)-a Lalpa min pawlna hi a dangdai hle a. Hri leng kara kan mangan ve lohna tura min hnemna a ni. He mi chungchang thu hi ka tarlan tam tawh avangin tarlang ve tawh lo I la…

2.      Hun rei tak positive case kan neih tawh loh hnuin Dt. 2nd, July, 2021 (Friday) khan kan vengah positive case pakhat kan nei hlauh a. Positive hmuhchhuahna veng hi home visit ti-a kohhran secretary nen a hma ni chiaha kan len kualna veng a ni. Mahse mak deuh mai chu - he positive case nei ber kher hi kan lo tlawh hauh lo tih a hnuah kan hrechhuak a.

3.      Lusun hlim, kan veng chhunga mi tho hi a(n) lusun atanga chawlh kar khat hnua kan tlawh a. A dam loh avangin a lu chungah kut nghatin ka tawngtaisak a. A hnu lawkah an chhungkua hi positive contact high risk an ni  tih kan hrechhuak a.

Chawlhkar khat hnuah chhungkuaa an han in-test chuan, a fate 3 an positive lain, lu chunga kut nghata ka tawngtai leh a fate zinga pakhat chu an lo negative leh hlauh a, ka him leh ta a ni.

4.      Scrap-typhus avang nia an sawi dam lo pakhat chu Hospital-ah ka tawngtai sak a. Ni hnih vel hnuah an han test chiang a, Covid19 positive hi a lo ni a. ZMC-ah hruai a ni a, a hnuah a thi ta nghe nghe a. Kha mi tumte khan Pathian venhimna ka chang a, hri kai chu sawi loh, mangan leh inrinhlelh zui nachang pawh ka hre lo zawk hial a ni.

COVID19 KAIHHNAWIH THIL HLIMAWM:

1.       Kan fanu kum 5 mi chu kan chhungkua kan intest khan a u te pahnih nen an negative a. Mahse a la naupan avang leh, a Nu bulah lo a mut duh miau loh avangin lukham sei an inkara dahin a Nu bulah a mu mai thin a. A Nu hi chawlhkar khat dawn lai a khawih tawh lovang tihin, tuk khat chu a lungawi zo tawh lo ni ngei tur a ni? A lung chhia hi rei tak a inhnit faih faih a. Mahse a rukin kan tawngtai a, rei tak hnuah chuan a lungawi chhunzawm veleh ta a ni.

2.      Bawihi bawk hi wash room-ah zung tur emaw e tur emawa a kalin amahin a kal/awm ngam lo thin a. Hruai chika a neih chu ‘keimah’ ka ni. Tuk khat chu a inthlahrung ve deuh nge? Bathroom-ah a ri rak rak a, a lo chhuak mek ka va en nak chuan sanitizer bur hi a lo hum chhuak a. Commode (EU)-a, a thutna lai tur kha a lo kap hmasa ve ni chuan…! Duh leh mamawhna thilah chuan a tuate pawh hi kan lo fel viau zel a nih dawn hi ka ti ta a ni.

SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA RINGTUTE NUN KAIHRUAITU TUR

 Note: He thuziak hi BEIRUAL THUZIR, 2026 atana min ziah tir a ni a. Mahse, Netiquette lam hi ziak uar zawk tura min beisei avang leh ennawn...