Friday, 31 July 2026

SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA RINGTUTE NUN KAIHRUAITU TUR

 Note: He thuziak hi BEIRUAL THUZIR, 2026 atana min ziah tir a ni a. Mahse, Netiquette lam hi ziak uar zawk tura min beisei avang leh ennawn tura hun ka neih tawh loh avangin, mi dang ziah chhunzawm tir mai turin ka ti a. He thuziak hi Beirual Thuzir, 2026-ah chuan tel loh (hnawl) a ni ta a ni.


1. THUHMAHRUAI:

Tun tuma kan zir turah hian; social media hrilhfiahna te, social media-in hring nun a ngnawng dan leh nun kaihruaitu tur zir a tul chhan te, a hman dan kawnga kan nun kaihruaitu pawimawh tak takte tarlangin kan zirho dawn a ni.


2. SOCIAL MEDIA HRILHFIAHNA: 

Media chu Latin tawng ‘Medius’ atanga lo kal a ni a, a awmzia chu ‘a lai emaw karcheh’-a awm tihna a ni. Thil pahnih emaw a aia tam inkara awm emaw inthlunzawmna hmanrua (communication channel); chanchin (information) leh thil tangkai (data) –  thawn chhuahna, dahna, dawnna, adt a ni. Mi thenkhat chuan Media chu chi hrang hrang; A hlui (traditional Media) leh a thar (new media)-ahte an then a, ‘New media’ tamtak zinga ‘then khat’ (type) chu ‘Social Media’ kan tih hi a ni. Mobile phone leh computer atangtea internet/network kaltlanga mipui vantlang(social)-in inthlunzawmnan, inbiakpawhnan, thil dahthatnan leh, inthawn  tawn nana kan hman thin hi a ni a. Facebook, WhatsApp, X (twitter), Instagram, YouTube, Telegram leh Messenger, adt te hi social media zinga Zofaten kan hman tlanglawn deuhte chu an ni a. Social Media chu digital thil, communication a nih bawk avangin a hmangtu, ringtu ni bawkte chu ‘kristian communicator’ tih an ni.


3. SOCIAL MEDIA-IN HRING NUN A NGNAWNG DAN LEH NUN KAIHRUAITU TUR ZIR A TUL CHHAN: 

Social media chuan rang tak leh muang deuh zawkin (Sort term & Long term) hringnunah nghawng a nei thin a. Communication theory zirnaah chuan – chi tuh (cultivation theory) angin, taksaa damdawi chiu luh (Hypodermic Needle theory) ang maiin, silai muin thil a den (Bullet theory) ang maiin, adt mihring nun leh khawsak phungah hna a thawk thin tih a ni. He mi hrulah hian kawngkhar vengtu (Gate keeping role) ang maia mipui vantlang tana ralven hna thawk thei leh, mi tamtak tuipui leh tuipui loh zawng, hun hman dan, nun dan leh khawsak phung thlak danglam zung zung thei (Agenda setting), adt khawpa hna thawk leh nghawng nei thei a ni.

A tangkai zawng leh hman dan dika miin a hman chuan ‘damdawi’ angin a tangkai a. Hman dan dik lova hman a nih thung chuan damdawi ang thovin pawi nasa tak a thlen thei thung. A hnathawh dan hrang hrang avang leh heng a hnuaia tarlante avang hian social media zir hi a tul hle;

i) Mi tin nung phunga bet a ni a, chutihlaiin Zofa, kristian zaa sawmkua (90%) vel vel zette chuan social media zir chianna hi kan la nei lovin mi thiamte chuan an sawi..

ii) Technology lama hmasawnna hian tunlai mihringte hi communication thilah danglamna leh chona tam tak min thlen a. Sulhnu fel lo (cybercrime) tam tak thangtharteah a thlen bawk avangin he tiang lam zirna hi thil tul tak a ni.

iii) Social media hman kawngah tunlai mi ten zalenna (freedom of expression) kan hman thiam lo nasat tawh avangin he tiang lam zirna hian zalenna hmang thiam turin min pui theiin a rinawm.

iv) Thangthar lehzual, (Gen Alpha;2010 -2025 inkara piang) zingah Social media hman dan (netiquette) hre lo kan pung zel a, chu chuan nghawng tha lo tamtak a thlen a; Media hman kawnga ringtute innghahna tur zir chianna hian kohhran, a bikin thangtharteah ‘nun dan kawng dik’ min kawhhmuhin a rinawm.

v) Ringtu zawng zawngte hi KRISTIAN COMMUNICATOR tha (social media hmang thiam) leh duhawm zawk, tangkai leh hmantlak zawk, zahawm leh rintlak zawk kan nih theih nan hetiang lam zirlaina hi a pawimawh hle a ni.


4. SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA KAN NUN KAIHRUAITU (COMMUNICATION PRINCIPLE) TUR:

4.1.  Kristian Communication / Social media Principle kan hriat leh kan zawm a ngai:

Social media hi hman sual theih a nih avangin khawvel-a communication lama pawl lian tak World Association for Christian Communication (WACC) chuan he tiang kawnga ringtu/kohhrante rilru kaihruaitu tur (principle) a duang a, chung zinga kan zir leh zawm atana tha thil pawimawh te chu lo tarlang i la;

a) Kristian communication hriat chian a tul a, tin Kristian communicator kan ni tih hriat a tul: 

WACC chuan communication (social media) hi khawvel christiante tan hrilhfiahna bik a nei a;

- Pathian mihringa a lo channa hi Pathianin khawvela communication ropui tak a din dan a ni. Lal Isua’n rawng  a bawl tirh leh vana a lawn thlenga thupui bera a hman (communication content) chu Pathian ram a ni a. He Pathian ram (Pathian lalna, chawimawia a awmna, a duh zawng tihna, remna leh, Thlarau Thianghlima lawmna, etc) hi hria a, nunpui a, mi dangte hnena hriattir zel hi mi tin kohva an awmna a ni. Chuvang chuan, ‘ringtute communication thu ken leh buaipui ber tur, social media kan hman apianga kan nun innghahna atana kan hman tur chu ‘Pathian Ram’ a ni tur a ni..

- Pathian ram din tura Isua Krista’n khawvela communication a rawn din chu hmangaihna  leh mahni inpek zawh vekna atanga intan a ni a. Tin, Isua Krista communication-ah chuan - Inngaitlawmna te, thi khawp hiala thu zawmna te, mi tin rawng bawl sak tura inpeihna te, khawvel thila rethei leh, natna tinreng tuar te, tihduhdah tuar leh nekchepa awmte tana thawh a tel a ni.

- Pathian ramah chuan - intaina leh inhuatna te, inrem lohna leh innghirnghona te, inthenna leh indaidanna te, etc a awm loh avangin; kristian communication-ah leh social media kan hmanna kawngah chuan heng thil fel lo tak tak hian hmun an chang tur a ni lova. Kristian communication chu – hmangaihnaa zung kai, mi tin that tlanna a ni ngei tur a ni.

- Tin, kristian communication-ah chuan ‘Pathian chawimawina’ hi thupui ber zinga pakhat a ni a. Chuvang chuan ‘Pathian chibai bukna nun’ chu kristin communicator-te nunah a awm ngei tur a ni.  

- Kristian communication chu – thlarau lam nun insawizawina (spiritual exercise) a ni a. Tin, Pathian ropuina tur te, mihring lungawina leh that tlanna turte hi kristian communication, ringtu social media hmang thinte rilru put dan tur leh an inngahna bulpui (hallmark) a ni bawk tur a ni. 


b) Social Media kan hman dan chuan khawsakhona (community) tha a siam tur a ni: Eng community pawh hi ‘Communitarian value’ a hrisel a, vawn nun a nih  chuan community duhawm leh nuam a ni reng thin. Inpumkhatna te, thawhhona tha te, inhriatthiamna te, inpawisak tawnna te hi communitarian value tia an sawi, community ti hlutu kan tih ber te an ni. Heng bakah hian mizo society-ah chuan – tlawmngaihna te, aia-upa zahna te, mi dang duhsakna leh an dinhmun zah sakna te pawh communiterian value kan tihteah hian a tel a. Chung chu kristian communicator, ringtu social media hmangtu ni bawkte  chuan an ngai pawimawh  tur a ni. Midang nena kan indawr tawnna eng thilah pawh communitarian value tichhe zawng ni lovin, ‘a siam thatu’ nihna rilru pu zawk zel turin ringtu zawng zawngte beisei an ni.


c) Social media kan hman dan chuan mi a chhuah zalen thin tur a ni: Mi tha leh thiltithei, hausa leh hriatna kawnga mi vantlang te  chauh lansarhna hi kristian communication chuan tha a ti lo. Social media kan hman dan chuan hriatna leh khawsak thila mi hnuaihnung zawk te, chak lo leh tlachham te, harsatna hrang hrang tawkte, etc a hnuaichhiah tur a ni lova; chung mite chu an harsatna ata chhuah zalenin, tanpui an ngaihnaah pawh tanpui duhna rilru puin social media khawvelah rilru an len zawk thin tur a ni. Zalenna leh fel-fai taka thiltih duh tlatna hi Kristian, social media hmang thintute rilru put dan tur a ni.



d) Ringtu, social media hmang tangkai thin te chuan culture an tannin an humhalh tur a ni: Media lama hmasawnna hian eng culture pawh a chhe zawng leh tha lamin a nghawng vek a. A duhawm lo lama a ngawngna hi a langsar zawk mah thin. Heng avang hian kristian communicator, social media hmang tangkaitu chuan mahni culture-a rohlu awmte chu tanin, a humhalh kawngah pawh theihtawp an chhuah tur a ni. Mizo culture leh - thatchhe culture, dawngdah culture, it’s my life culture, ai upa zah lohna culture, kohhran rorel leh thu chhuak sel ching culture leh pawisa lo culture, tawng hman thlahdahna culture, etc te hi a inhmeh lo va. Social media hi kan culture rohlu tichhetu leh tihmelhemtu ni lovin, a humhalhna hmanrua atan kan hmang zawk tur a ni.


e) Social media chu zawlneite rawngbawlna angin hman tangkai tur a ni: Bible-a zawlneite chuan ‘dawt leh dik lohna’ hai langin an dodal thin a. Kalphung dik lo leh rorelna fel lote pawh huai takin an dodal thin. Dikna an tan a, ram leh hnam laka Pathian a lungawi theihna tur an ngai pawimawh em em thin. Chutiang bawk chuan kristian communicator, social media hmang tangkai thinte chuan dawt leh thu dik lo, kalphung dik lo leh rorelna fel lo te, mi dang nek khawlo zawnga thuneihna leh rorelna, dinhmun hman diklohna ang chi zawng zawng chu an dodal thin tur a ni.



4.2. Innghahna dik kan thlan fuh a pawimawh: Rawngbawlna zawng zawng neitu hi Pathian a ni a, rawngbawlna zawng zawng pawh Thlarau rawngbawlna vek a ni. Thlarau lam rawngbawlnaah hian a neitu leh thuneitu ber Pathian bel lo leh rawn hmasa lo hian Media leh a thu ken (content) lama tlukluh hmasak a awl hle. Pathiana innghat zawk lova, social media leh media content-a inghhat ringtu hian Thlarau lamah ei tur leh in tur mite an hlui ngai lova, thlarau nun a eichhia a, Pathian lama tlu lut hmasa lova media lama rilru pek leh media innghah chin hi bansan hlauh tur a ni.


4.3. Social Media hi Online mission & missionary hna thawh theihna tha tak a ni: Social media hi Pathian thu leh hla, Thlarau lam thil, sermon, bible leh character study, nung kawng hruaitu, mobile phone ministry, online counselling, adt leh thil dang tamtak tih theihna remchang tak a ni a. Online mission leh missionary hna thawh theihna tha ber a ni. He tiang zawnga hman tangkai hi tum zel ni se.



4.4. Digital fasting kan uar a ngai: Chaw kan nghei thin angin Social media (digital) hi chaw angin a nghei (fast/fasting) theih a. Thlarau lam programme kan hmachhawn lai te, sermon inbuatsaih a tul hunah te, Bethel tura kan inbuatsaih lai te, fellowship leh inpawlhona danga chanvo kan neih chang te, hunpui leh kohhran programme pawimawh kan hmachhawn changte hian, adt ‘digital fasting’ tih emaw neih hi ching i la, Thlarau lam mamawh ni lo keimahnia thil tam tak kan chawk luh thin hi hei hian min khap sak theih avang leh keimahnia Thlarau lam tana kawngkhar hawngtu pakhat a nih avangin a tangkai em em a ni.


4.5. Netiquette (ne-ti-ket), kan zawm atana tha te: Awmdan mawi leh chin dan tha hi ‘etiquette’ (e-ti-ket) an ti a. Social media hman dan mawi leh chin dan tha hi ‘netiquette’ tiin an sawi thin. Chutiang leh a hnuaia mi angte hi inzirtir bansan lo i la, hma kan sawn zelin a rinawm.

- Biak In chhunga mobile phone bih chin hi a mawi lova, chin loh tur a ni.

- Biak In-ah phone camera chelek nasat hi a nalh lova, chin tam loh a tha. Tul bik thilah chuan tla latu mi pahnih khat inruat ni se. 

- Biak In-a phone ri hian inkhawm boruak a tih danglam theih avangin a ri lo tura dah a tha.

- Mi thusawi a kimchanga ti chhuak lova; kan duhlai, a chhumbung thenkhat (Video clip) tih darh hi chin ve loh tur a ni.

- Thlalak leh video clip mimal leh kohhran hlimthla a nalh lova tarlang thei, mi dangin an nuihzat theih ang chi tih darh hi chin ve loh tur a ni.

- Bible leh hlabu ang tluka Biak In-a phone chelek hi kan la zo lo.

- BCM pumpui hlimthla tarlang thei tlalak pho chhuah chin chu a nalhin a felfai hle tur a ni.


Sawiho tur:

Social media hman dan leh a hman kawnga chin dan tha ‘netiquette’ (ne-ti-ket) kan tih ang hi - kan tangkaipui tur, kan hriat apiang thawh khawm ni se.


Tuesday, 2 June 2026

PU BUANGA THU ZIAK - MEMORIES OF LUSHAI


Vawiin (Dt. 02/06/2026) chu Archive-ah Document pawimawh ka dapna lamah HEVEN GREEN REVIEW, January – October, 1941 -a tih chhuaha Pu Buanga (J.H Lorrain) article ziah “Memories of Lushai” ka chhiar fuh hlau mai a, he articles atanga chinchhiah zui atana ka duh, a inziak ang (direct speech) diak diak ni lo, ka sawi chhawn angin tlem azawng kan han list chhuak a ni, hetiangin;

1. Mary Winchester, a Pa Mizo-in an that sak tak kha Scottish mi a lo ni.

2. Lushai ho zingah chi leh chi indona kha a lar hle a, Lushai ho chuan ‘phai Vai’ aiin khaw chhak lama cheng ‘Pawih ral’ an hlau zawk a, mahse mahni mihringpuite hlauhna aimaha Lushaai rama  Lushai leh Pawih hoin an hlauh zawk chu ‘Thlarau sual’ a ni. 

3. Zoramin Chanchin Tha a dawn hmaa hrilhlawkna lo dawngtu Zawlnei Darphawka kha a pian hlimin - ha hmai bung sain a piang a, a ha chu a larpui tak phian avangin ‘Hathanga’ tiin an ko thin ( a hming tak erawh a ni lo). Mipa naupang harh tak, phawk tak taka (boyish pranks) awm ching a nih avangin a hnuah ‘Darphawka’ tiin an kova, hei hi tun hnua kan hriat dan a ni zui ta a ni.

4. Pu Darphawka hma daih hian Pawi ram, Chin Hills, Burma ramah Pu Selkhuma a awm a. Ani chuan a hnuaia hrilhlawkna hi a lo hmu lawk tawh a;

i) British Sawrhkar-in Lushai Hill a la luah ang.

ii) Eng mak tak a lo eng chhuak ang a, chu chuan Hmar lam a en hmasa ang a, chu mi hnuah chhim lam a en ang.

iii) Tlawng hnar atanga lo chhuak ‘mi pangngai leh tlawm tak’ chu ‘mi ropui tak’ a lo la ni ang.

5. Pu Buanga & Sap Upa chuan Lushai Hills chu Chhim lam atangin, Chittagong Hill Tract atangin luh an tum hmasa a, mahse Sap Upa chu khawsikpui (Jungle fever) avangin a na chiam a, thi thlelhin a na a, chuvangchuan chhim lam atanga Lushai Hill luh an tum chu an thulh phah ta a ni.

6. Kum 1 hnuah Sawrhkar atangin Lushai Hill luh phalna an hmu a. Tichuan Hmar lam Cachar  lam atangin luh an tum ve ta thung a. A tawi zawngin, an lut ta a. Hei hi Pu Selkhuma hrilh lawkna thlen dikna a tih theih a ni.

7. Pu Buanga chuan he tiang hian a ziak zel a, “Upa lam leh thalai te hnenah Pathian thu kan han hrilh ve taknain, a tirah chuan a chhan letna kan dawn chu a ropui tehchiam  lo khawp mai. Kum 4 chhung an zinga kan chen chhunga kan zirtirnain a hnehte chu kuttang thliah tham lek an ni” a ti (He mi ka chhiar lai hian ka chhungril a che lawihin ka hria. An rawngbawl tantirh lai chuan beidawng lek lekin an awm ve hial dawn a nih hi…tih min ngaihtuah tir a. William Carey, ‘Father of Modern Mission’ tia an koh hial pawh kha kum 7 zet  Krista hnena hruai tur nei lovin a lo awm hial tawh a. Rah seng tur neih har leh hma lam hi rawngbawlna tehna dik ber a lo ni hauh lo a ni).

8. Kum eng emaw chen Aizawla an awm hnu chuan Assam rama Welsh Missionary te hnen atangin ‘Lushai Hill-a rawngbawl ve an duh zia’ thu an dawng a. Anni tan lah Abor leh Miria ho zinga rawngbawl tura hmalakna kawng thar a inhawn lai tak a lo ni bawk nen, Welsh Missionary te kutah chuan an rawngbawlna chu an hlan ta a ni.

9. Lushai Hmar lam an chhuahsan atanga kum 4 pawh a la tling lovang tihah; Robert Arthintona thih thu leh millionaire a lo nih reng thu an hria a. A ro zahve zet tur chu Chanchin Tha hril nan BMS a khawm tir a. Tichuan BMS-in Welsh Mission an rawn hnuah Lushai Chhim lam chu hmar lam anga Chanchin Thaa chhun en a nih ve theih nan, Lushai hmar lama an hnathawh dan an hriat tawh avangin Pu Buanga & Sap Upa chu BMS chuan an sawm ta a. Tichuan Aizawl atanga ni 8 kal, Lunglei thlen tumin Chhim lam atangin Lushai Hill chu lut turin an kal leh ta a ni.

10. An thlen hlim chuan an rin phak baka nasa leh, an thinlung ti lawm turin– ringtu chhungkaw 30 zet tur chuan lawm em emin an lo hmuak a. Pu Darphawka leh a hma daiha Pu Selkhuma hnena hrilhlawkna thleng anga Chanchin Tha lo pawm tawhtute nen chuan hlim takin an indawngsawng a.

11. Pu Darphawka chi leh kuang hnaivai Chanchin Tha lo dawngtu an khua atanga hnawhchhuahte chuan Theiriat tlang chu an awmna atan an lo thlang a, mahse tui tlan tur an hmuh mai loh avangin Sethlunah  maurapa in sain, Biak In te pawh an lo sa zo hlim hlawt a.

12. Mahse, Theiriat tlang chu Pathian hmun ruat sak ni ngeia an riat tlat avangin mi thenkhat lungawi kim thei lo chuan tui tlan tur an zawng tha leh ta a. Theiriat tlangah chuan tumahin an la hriat ngai loh tui an hmuchhuak ta hlauh mai a. Tichuan chu hmunah chuan insuan lehin ‘Pathian Khua’ tiin an vuah a. Pu Darphawka hun hma daiha lo awm tawh zawlnei Pu Selthuama hrilhhlawkna ang chuan; Tlawng hnar atanga lo chhuak ‘mi pangngai leh tlawm tak’ chu ‘mi ropui tak’ a nih theih nan Pu Darphaka leh a hrilhlawkna awihtute chu chu hmunah chuan awmhmun an rem ta a ni.


Saturday, 15 November 2025

BIBLIOGRAPHY OF TIRHKOH PAULA CHANCHIN LEH A ZIRTIRNA

 

Note: BCM Sunday School, Senior B Zirlai Bu 'TIRHKOH PAULA CHANCHIN LEH A ZIRTIRNA' , 2025 zirlai-ah hian LEHKHABU RAWNTE (Bibliography) an telh hmaih a. Hei hi Submit vek hnua a Bu chhuah tura buaipuitute tihsual palh niin a lang a. Zirlai tawp ber ZIRLAI 33-NA post tawh hnu hian kan dah zui veleh a ni.


LEHKHABU RAWNTE

1.     Hawthorne Gerald F, Ralph P. Martin, Daniel G..Reid, Dictionary of Paul and his Letters. Illinois: Intervarsity Press, 1993

2.      Buttrick George Arthur, et.al, The Interpreter’s Dictionary of the Bible. New Rork: Abingdon Press, 1862.

3.       Benton William, Encyclopaedia Britannica Vol 17. Chicago: Encyclopaedia Britannica, INC, 1972.

4.       Kuhatschek Jack, Paul: His Life and Teaching. U.S.A, Intervarsity Press,1984.

5.       Goodwin Jerome Cameron, Paul and his Teachings. New York: Bible and Tract Society, 2007.

6.       Tunchapbo, Jesus Tradition in Paul and Pauline Circle. Kolkata: SCEPTRE, 2015.

7.       Wright N.T, Paul: In Fresh Perspective. Minneapolis: SPCK, 2009.

8.       ___________, The Teachings of Paul Based on the Cornerstone Teachings of Jesus Christ. Australia: International Pty.Ltd, 2012.

9.       Rao O.M, A Brief Study of Paul and his Epistles. Delhi: ISPCK, 2011.

10.   Finlan Stephen, The Apostle Paul and the Pauline Tradition. Bangalore: TPI, 2009.

11.   Sircar Subhro Sekhar, Paul’s Theology of Mission to the Nations in Romans. New Delhi: Christian World Imprints, 2017

12.   Schreiner Thomas R, Paul Apostle of God’s Glory in Christ: A Pauline Theology. Illinois: Intervarsity Press, 2001.

13.   Wright N.T, What Saint Paul Really Said?. Michigan: Lion Publishing plc, 1997.

14.   Ramsay W.M., St. Paul the Traveller and the Roman Citizen. London: Hodder and Stoughton, 1898.

15.   Conybeare W.J., J.S. Howson.,The Life and Epistles of St. Paul. Michigan: Grand Rapids, 1987.

16.   Decaux Alanin, Paul: Least of the Apostle. Mumbai: St. Paul Preaa Training School, 2008.

17.   Bermejo Luis M, Paul Missionary, Mystic, Martyr. Gujarat: Angelo Vaz, SJ., Anand Press, 2007

18.   Mahshall I.H., A.R.Millard., J.I. Packer., at. Al, New Bible Dictionary. Leicester: GS Books, 2018.

19.   McKnight Scot., Joseph B. Modica, The Apostle Paul and the Christian Life, Bangalore: Theological Publication in India, 2017.

20.   Dunn James D.G, The Theology of Paul the Apostle, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 2006.

21.   Carson D.A, Moo Douglas J, An Introduction to the New Testament,  Michigan: Zondervan 2005.

22.   James D. G. Dunn, The New Perspective on Paul, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company Grand Rapids, 2005.

23.   Paul R. Schmidtbleicher, Law In The New Testament (Unpublished paper, presented  at the 2003 CTS Teaching Pastors Conference, San Juan Capistrano, California).

ZIRLAI 33-NA: PATHIAN THILSIAM DANGTE

 Bible Thu Chiar tur : Rom8:18-25

Thuvawn         : Lei leh a chhunga mi zawng zawng hi Lalpa ta a ni si a (1Korinth10:26).


1. THUHMAHRUAI: 

Paula zirtirna; zirlaibu-a kan hmuh thenkhatte hi, bible-a thu ziak leh a zirtirna kan hmuh tam dan azira - pawimawha ngaih leh, chu mi avanga thlante an ni nual hlawm a. Pathian thilsiam dangte chanchin zirtirna erawh - a tlem hle nain; tunlai hunah kan chenna khawvel (environment) humhalh inzirtirna leh, nunna nei hrim hrim leh an chhehvela thil awmte inkungkaih dan (bionetwork/biosphere/eco-system) zirna, hriatthiampuina  leh, pawisak inzirtirna te kan mamawh chho zela a lan avangin he thupui hi thlan a ni thung a ni. 

Tichuan he zirlaiah hian – Thilsiam dangte hrilhfiahna te, thil siam dangte pawimawhna leh an dinhmun te, thil siam dangte tih khawlohva an awm dan leh a nghawng te,  thil siam dangte beiseina thentu chu Pathian fate kan nih thu te kan zir dawn a ni.

2. THIL SIAM DANGTE:

‘Thil siam’ tih tawngkam hi Paula lehkhathawnah tlemte a awm a, chungte chuan awmze hrang pathum (3) an nei;

i) Thil siam pakhatna: Hei hian Pathian thil siam zawng zawng; mihring leh thil dang – nunna nei leh nei lo a huam a (Rom8:18,20,21,22,39; Kol1:15,23; 1Tim4:4).

ii) Thil siam pahnihna: Hei hian thil siam awm tawh sa ni lo a thara siam a kawk a (2 Kor5:;17).

iii) Thil siam pathumna: Hei hian siam chawp thil eng emaw a kawk thung (Rom9:20).

Paula zirtirnaah ‘Thil siam dangte’ chanchin hi a bikin a awm hran lo. Amaherawhchu, mihring chauh ni lo Pathian thil siam dang huap vek tura Paulan thil a tarlanin ‘thil siam pakhatna’ tawngkam hi a hmang thin a. Chu chuan ‘mihring leh thil dang – nunna nei leh nei lo’ a kawh avang leh, mihring chauh ni lo, thil siam dang zawng zawng kawk bik tura he tawngkam hi  a hman thin a avangin, ‘thil siam pakhatna’ tawngkam hmanna hian ‘thil siam dangte’ a kawk bik a tih theih a. Chu chuan ‘Pathian thil siam dangte’ hi Paulan a ngaihsakin a zirtirnaah pawh a ngai pawhmawh tih a ti chiang a ni.

3. THIL SIAM DANGTE PAWIMAWHNA LEH AN DINHMUN: 

Paula chuan thil siam dangte pawimawhna leh an dinhmun he tiang hian min hrilh;

i) Thil siam dangte chu Pathian atanga chhuak, a ta leh a rorelna hnuaia awm an ni: “Khawvel leh a chhunga thil zawng zawng siamtu chu lei leh van lal a ni” (Thirh17:24) tiin kan hmu a. Thil siam dangte hi Pathian atanga chhuak, Pathian ta leh a rorelna hnuaia kunte vek an ni. 

ii) Thil siam dangte hi Pathian ropui zia puanchhuahna an ni: “A thil hmuh theih loh (a chatuan thil tihtheihna leh a Pathian zia chu) khawvel siam tirh ata fiah taka hmuhin a awm a, thil siamah chuan a lang a ni” tiin Pathian thil siam dangte chanchin kan hmu a (Rom1:20). A thil siamte hmangin Pathian thiltihtheihna leh ropuina chu puan chhuahin a awm thin a. Thil siamte chu Pathian inpuan chhuahna an ni.

iii) Thil siam dangte chu ‘tha’ tih an ni: Paula chuan, “Pathian thil siam tinreng hi a tha si a” (1Tim4:4) a ti a. thilsiamte hi ‘tha’ tih an ni a, Pathian hmaah chuan tha lo reng reng an awm lo a ni.


4. THIL SIAM DANGTE TIH KHAWLOHVA AN AWM DAN LEH A NGHAWNG:

Thil siam dangte nihna leh dinhmun hmasa chu thain duhawm hle mahse; bawhchhiatna leh a nghawng chhiatna chi hrang hrangte avangin tih chereu leh tih khawlohvin an awm thin. Tih khawlohva an awm dan leh a nghawng kan hmuhte chu;

i) Thil lawilo thu thua awm tirin an awm: ‘Thil lawi lo’ hi mataiotes (ma-tai-o-tes) chu chu ‘mataios’ (ma-tai-os) atanga lo kal a ni. A awmzia chu; ‘ruak, engmah lo, rah chhuak lo, hman tlak lo, ngaihhlut tlakna awm lo,’ tihna a ni. Thuthlung Thar-a kan hmuh ‘thil lawi lo’ (mataiotes - Rom8:20; Eph4:17; 2Pet2:18) chuan – thil a nih tur ang ni phak lo, siam anih chhan hlen zo lova hlawhchham a kawk a. Thilsiam chu he tiang ‘thil lawi lo’ thu hnauaiah hian an awmin an kun a ni (Rom8:20).


ii) Chhiatna bawihah an tang: ‘Chhiatna’ chuan – khaw lo, rawih, chereu, chuai leh ral a kawk a. Thil a nih tur ang a nih phak tawh loh avanga - khaw lo, rawih, chereu, chuai leh ral; chutiang dinhmun atanga ‘bawih ang maia’ chhuak thei lo leh tang a kawk a ni (Rom8:21).

iii) Rum leh nau vei na tuarin an awm: Hei hi a thawia thil sawina leh entirna a ni. Sam ziakah chuan thil siamte chuan; Pathian ropui zia tarlang in (Sam19:1), luipuite pawhin aw leh ri nasa tak an chhuah thei (Sam93:3). ‘Rum leh nau vei na tuar’ hian – tuarna nasa tak te, lungngaihna nasa tak te, beiseina thuk leh nasa tak te a entir a (Rom8:22) chu chuan chhiatna leh tuarna chi hrang hrang avanga thil siamte awm dan a tarlang a ni. 

iv Tuarna an chunga thleng zawng zawng lak atang chuan chhanchhuah  ngaiin an awm: Thil siamte chunga tuarna theng hi – thil lawi lo thu thu emaw awp behna hnuaiah awmna te, chhiatna bawiha tanna te, rum leh nau vei na tuara rumna te a ni. Heng lak atang hian chhuahna leh zalenna mamawh em emin an awm a ni (Rom8:19, 21). 


5. THIL SIAM DANGTE BEISEINA THENTU – PATHIAN FATE:

Paula chuan, “Thil siam zawng zawngte chuan beisei em emin, Pathian fate lo lanna chu an nghakhlel hle si” (Rom8:19) a ti a. He thu hian hun lo la thleng tur emaw, hun tawpa thil awm tur a kawk zawk maha sawi a ni (Rom8:18). Amaherawhchu ‘Pathian fa’ nihna leh chutiang mite lo lanna hi - thil thleng tawh, thleng mek leh la thleng tur a nih avangin ‘hun tawpa thil thleng tur’ ang chauha suangtuahna hman chu a dik famkim lovang.

‘Pathian fate’ chu Amah ringtute an ni a (Gal3:26), Pathian Thlarau hruaia awm apiangte pawh ‘Pathian fate’ an ni (Rom:14). Chutiang mite chu ‘thil saim thar’ (2Kor5:17) an nih avangin, an awmna apiangah chuan danglamna an thleng zel tur a ni ang. Chuvangchuan Pathian fate tluka thil siam dangte tana beiseina thlen tur hi an awm lo a tih theih.

Thil siam dangte chu - Pathian atanga chhuak, a ta leh a rorelna hnuaia awm te an ni a, Pathian ngaiha ‘tha’ leh, Pathian ropuina puang chhuaktu pawh an ni.  An nihna anga zalenna pek te, chhiatna bawih ata chhanchhuah te, venhim leh enkawl te hi Pathian fa ni tawh phawtte mawhphurhna a ni. Chu chu thil siam dangte pawhin Pathian fate lo lan hun an beisei chhan a nih avangin, Pathian thil siam dangte chungah hian – a dim lo tu emaw, a suattu leh ti chereutu emaw, a ti khaw lotu ni lova Pathian fa nihna lan tir zel hi ‘Pa’ duh zawng pawh a ni ang tih a rinawm a ni.

6. KHAIKHAWMNA:

i) ‘Thil siam’ tih tawngkam hi Paula lehkhathawnah tlemte a awm a, chungte chuan awmze hrang pathum (3) an nei.

ii) Paula zirtirnaah ‘thil siam dangte’ a bikin an awm lova. Amaherawhchu, a mihring ni lo thil dangte chanchin sawi ngeia a lan avangin ‘thil siam dangte’ tiin kan dah a ni.

iii) Thil siam dangte pawimawhna leh an dinhmun kawng thum tarlan a ni.

iv) Thil siam dangte tih khawlohva an awm dan leh a nghawng kawng li (4) tarlan a ni.

v) Pathian fate aia thilsiam dangte tana beiseina thlentu an awm lo. Chvangchuan thil siam dangte chungah – a dim lo zawng emaw, a suattu leh ti chereu zawng emaw, a ti khaw lo zawnga awm lovin Pathian fa nihna lan tir zel tur  ni a, chu chu ‘Pa’ lawm zawng leh duh zawng tak pawh a ni ang tih a rinawm.

SAWIHO TUR:

Thil siam dangte chunga ringtute awm dan leh chet dan tha lo nia kan hriatte sawiho ni se, chutiang  thil tha lo chu engtin nge kan bansan ang tih sawiho ni bawk se.

ZIRLAI PUITU: Nil


Saturday, 8 November 2025

ZIRLAI 32 NA: BAPTISMA LEH LALPA ZANRIAH

 Bible thu chiar tur Rom6:1-11; 1Korinth10:16-17.

Thuvawn         Lalpa no leh ramhuai no in in kawp thei lo vang; Lalpa dawhkana mi leh ramhuai dawhkana mi in ei kawp thei hek lo vang (1Korinth10:21)


1. THUHMAHRUAI: 

Khawvel hmun danga Baptist kohhran thenkhat te chuan ordinance (or-di-nense) chi hnih an nei a, chu chu – Baptisma leh Lalpa zanriah hi a ni. Kei ni BCM te erawh chuan heng serh leh sang chi hnihte hi ordinace ti lovin; sacrament tiin kan vuah a. Hei hi khawvel hmun danga Baptist unaute aia BCM danglamna pawh a ni. Paula hian sacrament tawngkam a hman loh avangin, keini pawhin – Baptisma leh Lalpa zanriah tiin, kohhran serh leh sang pawimawh tak a nih bawk avangin kan zir dawn a ni.

2. BAPTISMA PAWIMAWHNA LEH RINGTU HMASA TEN AN CHAN DAN:

Tirhkohte thiltih-a hun hmasa lam leh, Paula hunahte pawh piantharna a thlena - a zuitu thil chinchhiah tlak tak awm thin chu ‘baptisma’ hi a ni. Mi ten Pathian Thutak emaw Chanchin Tha an dawng a, an ring a, an nun tih danglamin a lo awm a, tichuan baptisma an chang thin a ni (Tirh9:18; 10:47-48; 16:14-15,32-34;18:8; 19:5). Baptist pastor Pathian thu thiam tak G.R Beasley (Bes-ley) pawhin, “Baptisma hi Krista Chanchin Tha nen a kal kawp a, tirhkohte thuhril (sermon) pawh baptisma nen mumal takin a tawp thin” a ti a ni.


3. BAPTISMA - PAULA LEHKHATHAWNA KAN HMUH TE:

Paula chuan, “Krista chuan baptist turin mi tir si lo, Chanchin Tha hril turin mi tir zawk a ni”  (1Kor1:17) a ti a. A sawi angin baptisma hi rawngbawl chhan berah a hmang lo a tih theih. Baptisma a chantir chhunte pawh mi tlemte an ni a – Krispa, Gaia leh Stepahana chhungte bak a baptis lo niin amah pawhin a inhria (1Kor1:14-16). ‘Tui-a baptis’ chungchang thu phei chu tlang taka a tarlanna a tam lo. A zirtirnaa kan hmu tam berte hi entirna (symbolic) anga thil dang nen a sawi zawmna an ni tlangpui.

A lehkhathawna baptis/baptisma tawngkam kan hmuh hrang hrang te lo tarlang i la;

i) Baptisma:  

Hei hi a nawlpuia baptisma chungchang thu sawina, Isua hminga chan (Tirh19:5), tui emaw Thlarau emaw Isua Krista emawa baptis-a awmte sawina a ni. Johana khan tuia a baptis thin avangin he huangah hian ‘simna emaw Johana baptisma’ (Tirh19:1-4) pawh a khung theihin a rinawm (1Kor1:17; Eph4:5; Kol2:12).

ii) Thlarau Thianghlima baptis: 

Pathian Thlarau Thianghim chhun kahna emaw, a vurna ropui tak a lo thlenin - mi mal, pawl leh kohhran chu ‘Thlarau Thianghlima baptis’ an lo ni ta thin a ni (Tirh19:5-6; 1Kor12:13).      

iii) Krista Isuaa baptis: 

Lal Isuaa inthuam, Isua thihna leh thawhlehna tawmpuitute chu ‘Krista Isuaa baptisma’ chang an lo ni thin (Rom6:3-4; Gal3:27). 

iv) Chhum leh tuifinriata baptis emaw Mosia baptisma: 

Isrel fate chu chum dingin Pathianin a hruai a, tuipui sen pawh a thiltihtheihnain a dai kai tir a, chu mi zarah chuan Mosia bel theiin an lo awm ta a. Israel mipui te chu ‘Mosiaah chuan Baptist-in’ an awm a, chutianga an awm theihna chu chum leh tui hmanga Pathian inpuanna kha a ni (1Kor10:2).

v) Mitthi pual baptisma: 

Bible hrilhfiahtu thenkhatin an tarlan danin - ringtu hmasate zingah; an laichin ringtu ni lova thi emaw baptisma chang lova thi an awmin, an laichinte thlarau chuan malsawmna eng emaw a chang theiin an ring a, chung mite tan chuan baptisma an chan sak thin a ni awm e. He baptisma hi Paula zirtirnaah a awm lova, mitthi thawhleh thu a sawinaah - chutianga baptisma changte chu ‘mitthi thawh lehna a awm si loh chuan in baptisma chan hi eng tihna mah a ni lovang’ tiin thawh lehna thu a dik zia a tarlanna lamah ‘mitthi pual baptisma’ hi a tarlang tel mai niin a lang (1Kor15:29).

Tarlan tawh angin entirna (symbolic) anga thil dang nen a sawi zawmin baptisma chungchang thu a sawi te hian ‘tuia hnim pil’ chauh a kawk lova; a zirtirnaa baptisma-in a entir chu;

a) Ringtu (Tirh22;16). 

b) Kristaa inthuam (Gal3:27).

c) Krista nena inzawm, inlaichin, inpumkhat (Rom6:3-5; Eph4:5). 

d) Krista hnen emaw a ruala phum (Kol2:12).

e) Nunna thara awmna (Rom6:4) te a kawk a ni.

4. LALPA ZANRIAH:

Lalpa zanriah chungchang thu hi 1Kor10:16-17 leh 11:17-34-ah te kan hmu a. Heng atang hian Lalpa zanriah nihna te, a awmzia leh a entir te kan hre thei a, chungte chu;

i) Lalpa zanriah chu – Isua taksa leh thisen mi dangte tana hlan leh pek atanga lo awm leh buatsaih a ni: 

Isua taksa chu chhangin a entir a, Isua thisen chu uain-in. Mihring tana a taksa leh thisen aia hlu leh pawimawh zawk a awm thei tawh lo vang. Chu chu Isuan mi dangte tan a hlan a. Tichuan, a entirna - chhang leh uain ringtute chan tur chu, “Mi hriat reng nan hei hi lo ti thin rawh u” (1Kor11:23-25) a tih angin, ringtu pung khawmte chuan kan changho ta thin a ni.

ii) Lalpa zanriah chu – Thlarauva inpawlna a ni: 

Paula chuan, “Keini mi tamtak hi chhang tlang khat; taksa pumkhat kan ni, kan zain chhang tlang khat ami kan chang theuh si a” a ti a (1Kor10:17). Hei hian Lalpa zanriah hmanga inpawlhona (fellowship-koinonia) lo piang a tarlang a. Chu inpawlna lo piang chu ‘chung lam hawi inpawlna’ (vertical fellowship) leh ‘phei zawng inpawlna’ (horizontal fellowship) tiin a vuah theih a. He inpawlnaah hian ‘mihring leh mihring’ inpawlna ai mahin; ‘mihring leh Lalpa’ inpawlna chu a lansarh zawk avangin he inpawlnaah hian Lalpa chu Thlarauvin a tel ngei tih pawh a chiang a ni.

iii) Lalpa zanriah chu - Isua hnen atanga chhuak ngei leh a thupek anga tih a ni:

“Ka thu hrilh chhawn che u kha Pathian hnen ata ka hmuh asin” (1Kor11:23) Paulan a ti a. Tunhmaa Lalpa zanriah a lo kilpui thin dan leh a zirtirna chu ama tihchhuah mai ni lovin, Pathian hnen ata a dawn ngei leh chu mi ang zela zirtir a nih thu a tarlang a ni. Zirtir sawm pahnihte (12) zingah a tel ve loh avang leh Isua huna Paula hi a la lan loh avangin; a thu dawn dan hi - tawngkaa thu an inhlan chhawn dan hmanga (oral tradition) a dawn a nih a rinawm.

iv) Lalpa zanriah kan kil hian - a thupek kan awihin, kan zawm tihna a ni: 

“Mi hriat reng nan hei hi lo ti thin rawh u” (1Kor11:24,25) tih hi Isua tawngkam ngei Paulan a dawn chhawn a ni. Chuvangchuan, Lalpa zanriah kan kil hian – a thupek kan awihin, kan zawm thihna a ni. 

v) Lalpa zanriah chu - khunkhan taka kil tur a ni: 

Bible hrilhfiahtu thenkhatin an tarlan danin Korinth kohhran te hian Lalpa zanriah hi vantlang ruai hnu lawkah a chhunzawm nan an kilho thin a ni awm e. Chu chuan an zingah – inthenna te, rin hranna te, uain ruihna te awm tirin, mi thenkhat puar taka an awm tawh laiin ei tur nei ve lo mi thenkhat erawh riltamin a awm tir bawk a. Chuvangchuan Lalpa zanriah chu a nih dan tur ang taka khunkhanin an kilho thei thin lo a ni. He tiang anga tih hi Paulan rem a ti lova; khunkhan taka ti turin a zirtir a ni (1Kor11:27-34).

vi) Lalpa zanriah chu – khawvel thil nen chawhpawlh loh tur a ni: 

Paula hian Lalpa zanriah chu khawvel thil nen chawhpawlh a rem ti lo. “Lalpa no leh ramhuai no in in kawp thei lo vang; Lalpa dawhkana mi leh ramhuai dawhkana mi in ei kawp thei hek lovang” (1Kor10:21) a ti a. Tin, vantlang ruai nena an chawhpawlh thin avangin a khap a (1Kor11:22). Ruai avang chuan ‘In tan Lalpa zanriah ei rual a ni love, thenkhatin zanriahte in ei hmasa a; tichuan mi pakhat a riltam laiin, thenkhat an lo rui bawk a’ (1Kor11:20) a ti a. He tiang harsatna hi a thlen ai chuan ‘mahni in lamah ei mai rawh se’ (1Kor11:34) a ti hial a. Zahawm lo taka khawvel thil dang nen Lalpa zanriah chawhpawlh hi rem a ti lo a ni.

vii) Lalpa zanriah chuan - Pathian leh a mite inlaichinna thuk tak a entir.   

Paula chuan, “Chu chhang chu in ei a, no chu in in apiangin, a lo kal leh hma loh zawng Lalpa thihna chu in entir thin a ni si a” (1Kor11:26) a ti a. He thu atang hian – Lalpa a lo kal leh ngei dawn tih te, a lo kal leh hma lohva ringtute tih tur te, aiawhtu dinhmuna ding chunga Lalpa thihna an puan tur thute kan hmu a. Hei hian Pathian leh a mite inkara inlaichinna thuk tak awm chu a tarlang tel a ni.


5. KHAWIKHAWMNA:

i) Ringtu hmasate an lo pian tharin emaw ringtu an lo niha a zuitu thil chhinchhiahtlak tak awm thin chu baptisma hi a ni. Chanchin Tha an dawng a, an ring a, an nun tih danglamin a lo awm a, tichuan baptisma an chang thin.

ii) Paula hian baptisma hi rawngbawl chhan berah a hmang lo. Ngai pawimawh lovin, pumpelhna a zawng thin tihna erawh a ni lo.

iii) A lehkhathawnahte hian ‘tui-a baptis’ chungchang thu tlang taka a tarlanna a tam lo hle. Baptis chungchang kan hmuhte chu – Baptisma, Thlarau Thianghlima baptis, Krista Isuaa baptis, chum leh tuifinriata baptis emaw Mosia baptisma, Mitthi pual baptisma te an ni.

iv) Entirna (symbolic) anga thil dang nen a sawi zawmna baptisma hian ‘tuia hnim pil’ chauh a kawk lova. Baptisma a zirtirin a entirte chu; ringtu, Kristaa inthuam, Krista nena inzawm, inlaichin, inpumkhat, Krista hnen emaw a ruala phum, nunna thara awmna te a ni.

v) Lalpa zanriah chungchang thu hi - 1Kor10:16-17 leh 11:17-34-ahte kan hmu a, chung atang chuan a nihna te, a awmzia leh a entir eng emaw zat kan hmu thei a ni (en let ni se).

SAWIHO TUR:

Lalpa zanriah sacrament hi bial leh tualchhung kohhran thenkhatin an buatsaih zin laiin thenkhat chuan kum khatah vawi hnih-thum (2-3) emaw chauh kan buatsaih a. Buatsaih zin leh khat - thatna leh that lohna sawiho ni se.


ZIRLAI PUITU:

Ringtu (Tirh22;16): Tirh22;16-ah hian baptisma chu ‘sual tlenfaina’ emaw tih a awl hle. Mahse chutiang rinna chu he lai thuin tarlan a tum lo. “I sualte tlengfai ta che” tih hmaah hian “A hming lam chungin baptisma chang la” tih a awm a, Baptisma aia la pawimawh zawk chu ‘a hming lam’ a ni. A hming lamtute hi – ringtu te (chhandam/sual tlenfaite) sawina a ni (Tirh9:14,21). Rom10:13-ah chuan, “Tupawh Lalpa hming lam apiangte chu chhandamin an awm ang” a ti a. ‘Lalpa hming lam’ chu ringtu ni tur emaw chhandamna chang tura mi malin thutlukna a siam dan leh a thiltih a ni. Baptisma chu chutianga ‘a hming lam’ ten an rinna an puan chhuahna a ni.

Vantlang ruai:  Vantlang ruai hi ‘dawhkan inpawlhona’ (table fellowship) emaw, ‘inpawlhona chawhlui’ (fellowship meal) emaw, ‘Chang phel’  (breaking of the bread - chawhlui uain tel lo) tiin an vuah a.  Paula chuan ‘Zanriah’ (1Kor21) tiin a vuah. Ringtu hmasate zingah a lar hle. Hetiang ‘ei leh  in’  hun a lo thlenin mi thenkat chuan – chhang leh uain nen ‘ei in’ an ti a, mi rethei ei tur nei lo pawh an awm bawk a. Chutiang thil chuan ringtute zingah – inthenna (a nei leh nei lo, rethei leh hausa) a pian tir a, mi thenkhat ril a tam laiin thenkhat an lo rui hman bawk a (1Kor11:21). Chuvangchuan, Paula chuan, “Ei leh inna tur in in nei lovem ni? a nih loh leh, Pathian kohhranho in hmusitin, engmeh nei lote (mi rethi te) chu in mualpho em ni?” (1Kor11:22) a ti hial a. Chutiang ‘ei leh in’ chu Lalpa zanriah an kil hmain an ti thin a. Harsatna a thlen ai chuan,  “A in lamah ei rawh se” (1Kor11:34) a ti hial a ni. 

An puan tur: Mizo tawng bible-a, ‘Lalpa thihna chu in entir thin…’ tiha ‘entir’ hi a tawng bul lamah chuan ‘pung chhuak, puang zar’ tih a kawk a ni.


Friday, 31 October 2025

ZIRLAI 31 NA: RINGTU NUN NGHEHNA

 Bible thu chiar tur Galatia5:1-15; Ephesi6:10-18.

Thuvawn         : Inveng ula, rinnaah chuan ding nghet u la, intihuai ula, chak takin awm rawh u. In tih apiang chu hmangaiha tih ni vek rawh se (1Korinth16:13-14).


1. THUHMAHRUAI: 

Ringtu nun nghehna lam hi Paula zirtirnaah a tam a. He tawngkam hi erawh a sulhnuteah a lang lo. Kristiannain zung a kaih tirh atanga tun hun thlengin nun nghet neih hi mi tin mamawh a ni a. Zofa ringtute hlei hlei hian kan mamawh awm e. A pawimawh em avangin tuntumah hian kan zir dawn a. Ringtu nun nghet awmzia hrilhfihnain bul kan tan ang a, ringtu nun nghet pawimawhna te, ringtu nun a ngheh loh chhan te, ringtu nun a ngheh theihna tura thil pawimawhte kan zir dawn a ni.


2. RINGTU NUN NGET AWMZIA:

Ringtu nun nghetin a kawh chu; Pathian tana mi rinawm leh tlo, Pathian tana hman leh chhawr tlak, hmasawn leh thanlenna lam pan a ni. Ringtu nun chuan eng emaw vangin sawi chet, tih nat leh hliam a tawk thei a; amaherawhchu a innghahna a danglam phah lova, tihtluka a awm bawk lohva, Pathian tan a rinawm a, hman leh chhawr tlak a nih a, hmasawn leh than a thulh loh chuan a nghet a ni. Tin, ringtu nun nghet hi Pathian leh mihring inlaichinna thain a siam a ni a. Pathian leh mihring inlaichinna tha lo nun chu a nghet thei lo.

He tiang nun nghet hi ringtu ten an neih theih nan kawng hrang hrangin Paulan a zirtir a, chung zingah chuan; fimkhur tur leh ngaihven tura fuihna te (Tirh20:28,30), unau ti tlu lo tura zirtirna te (Rom14:13-23), kohhrana inngaihna bawlhhlawh chung chang thu te (1Kor5:1-13), inthawina sa chungchang thu te (1Kor8:1-13), zalenna hum tha tura zirtirna te (Gal5:1-15), sual dona Pathian ralthuam chanchin te (Eph6:10-20), tiam chin lam pana tlan thu te (Phil3:12-4:1), Pathian tilawm nun nei tura fuihna (1Thess4:1-12) leh, ni hnuhnunga mite awm dan tur leh chu mi avanga fuihna (2Tim3:1-4:8) te hi a lar zual an ni.


3. RINGTU NUN NGHET PAWIMAWHNA:

Nun nghet pawimawhna hi a tam a, Paula lehkhathawn atanga kan hmuhte chauh tarlang i la;

i) Nghet tak leh, tihchet rual lohva Lalpa hna thahnemngai taka thawh hi Lalpaah chuan a thlawn dawn lo (1Kor15:58).

ii) Nun nghet hi huai leh chak taka min awm tir theitu a ni (1Kor16:13).

iii) Pathian hmaah thianghlim, hmelhem lo leh, sawiselbova din theihna a ni (1Kor1:8; Phil3:20-4:1; Kol1:22-23).

iv) Eng bawih maha mi a luh loh nan, nun nghet a pawimawh (Gal5:1).

v) Chanchin Tha-in hlawkna a chan theih nan leh dotute avanga hlau lova din theih nan, nun nghet a pawimawh (Phil1:27-28).

vi) Krista kraws hmelmate anga boralnaa ringtute an tawp ve loh nan, nun nghet a pawimawh (Phil3:18-4:1).

vii) Mihring thu leh khawvel zirtirna fing leh bumna mai maiin ral lak anga ringtute a hneh theih loh nan, nun nghet a pawimawh (Kol2:7-8).

viii) Hrehawmna leh tuarna avanga ringtute an nghin loh nan, nun nghet a pawimawh (1Thess3:2-3)

ix) Mi dangte thlamuana tinghet turin, nun nghet a pawimawh (1Thess3:6-8).

x) Ngheh hi Chanchin Tha leh Pathian lama tanna a ni (2Thess2:15-17).

xi) Ngheh hi mi sual leh thil tha lo laka himna a ni (2Thess3:3).

xii) Ngheh hi Lalpa mi, Lalpa ta nih chhinchhiahna a ni (2Tim2:19).


4. RINGTU NUN NGHEH LOH CHHAN:

Nun ngheh loh chhan hi tlang takin Paulan a tarlang lo. Amaherawhchu a zirtirna chik taka zir chianna atangin heng a hnuaia mite hi a chhan lansar an ni tih a hriat theih;

i) Inlaichinna tha lo: Pathian leh mihring inlaichinna tha hi nghehna a ni a, inlaichinna tha lo leh hrisel lo avangin erawh nun a nghet thei lo (Kol2:6-23).

ii) Tisana: Tisa duhzawng chu Pathian dona a ni a. Tisaa awmte chuan Pathian an ti lawm thei lo (Rom8:7-8). Thlarau lam thil chu tisaa zawh rual a nih loh avangin (Gal3:3), Thlarauva tan tawh; tisaa awm leh si hi nun nghet thei lova mi tamtak awm tirtu a ni (1Kor3:3-4; Gal5:17-21).

iii) Khawvel hmangaihna: Khawvel hmangaih leh khawvel thil duhna hi nun nghet lova ringtute siamtu leh boralnaa mite hnuk luttu a ni (Phil3:18-19; 2Tim4:10).

iv) Zirtirna dik lo: Zirtirna dik lo avanga pen bona hi ngheh lohna a ni (Kol2:20-3:4; Gal1:6; 1 Tim1:3-6). 

v) Thlemna: Thlemna hi thutak laka mite hruai pengtu, nun nghet lova mite awm tir theitu a ni (Gal5:7-9).

vi) Hrehawmna leh tuarna: Tupawh Krista Isuaa Pathian ngaihsaka awm tum apiang chuan tihduhdahnate an tuar bawk ang (2Tim3:12) a ti a. Tuar theihna hi Pathian tana nun theihna emaw nun nghehna a ni a. Hrehawmna emaw tuarna emaw hmachhawn tur a awm changa tlawm zel thin, sut luih tum lo, tawn tlang tum lo nun hi a nghet thei lo. 

vii) Inthlahdahna: Inthlahdah lohna hi a hun taka thawh rah min seng tir theitu a ni a, inthlahdahna erawh chhiatna min seng tirtu a ni (Gal6:8-9). Chatuan nunna aia tisaa mi chhiatna miin a seng zawk chuan  nun a ngheh loh vang a ni fo. Inthlahdahna hi a chhan langsar tak a ni.

viii) Rinawmlohna: Phatsan chingte hi mi rinawm lo an ni a (1Tim5:8; Tita1:16). Mi rinawm lo nun chu a nghet thei lo (1Tim5:11-12,15).

ix) Thatchhiatna: Thatchhiatna hi nun nghet lova mite awmtir thintu a ni (1Tim5:13-15).

x) Tisa chakna: Chakna hneh lo, chakna tinrenga hruaibova awm (2Tim3:6-8) te nun a nghet thei lo.


5. RINGTU NUN NGHEHNA TUR:

Ringtu nun nghehna atan Paulan thurawn emaw zirtirna tam tak a pe a, a langsar zual lo tarlang i la;  

i) Lalpaa lawmna: Lalpaa lawmna chu Pathian nena inlaichinna tha avanga awm a ni. Ringtute chakna a ni (Neh8:10). Mi mal nun leh kohhran chak leh ngheh nan a pawimawh hle a, ringtu hmasate fuih nan Paulan a hmang thin (2Kor13:11; Phil4:4).

ii) Rinawmna: Krista rawngbawltu leh Pathian thuruk enkawltu nih tlinna pakhat chu rinawmna a ni (1Kor4:1-2). Chutianga awm thinte chu ringtu nghet leh belhchian dawl tak pawh an ni. Ni hnuhnungah erawh nun nghet lo an la tam dawn a (2Tim3:1-8), chutiang mite zinga nghet taka awm tura fuihna chu rinawmna a ni (2Tim2:2; 3:14-15; 4:5).

iii) Taihmakna: Ringtute zingah dan lo anga awm, zirtirna zawm lo, hna thawk lova tei mai mai thin an awm a, heng mite hi mi nun nghet lo an ni. An zinga awm pawh Paulan a remti lova, an lak atang pawhin  inthiar fihlim turin a ti a. Chutiang mite anga mi dang an awm ve loh nan thatchhe lo turin a zirtir a (2Thess3:6-15). Taihmakna chuan nun a ti nghet a ni.

iv) Thianghlimna: He khawvel dan anga awm hi Paulan rem a ti lo. Pathian khawngaihna avanga - inthawina nung, thianghlim leh Pathian lawmtlaka taksa hlan turin a ti a (Rom12:1-2). Unau hming pu sia; inngaih hmang emaw, mi duham emaw, milem be mi emaw, hau hmang mi emaw, zu ruih hmang mi emaw, hlepru mi emaw pawh pawl lo turin a ti a (1Kor5:9-13). “Pathianin bawlhhlawh turin min ko si lo va, thianghlimah min ko zawk a ni” a ti a. Thianghimna hi ringtu nun nghet zia a nih avangin chutiang anga awm tur chuan mi tin a duh a ni (Rom6:19; 1Thess4:3-8). 

v) Hrehawm tuar leh chhelna:  Hreawm tuar tura rilru lam inpeihna leh chhelna hi ringtu nun nghehna a ni. He tiang lam zirtirna leh infuihna hi Paulan a ngai thutakin a uar hle (Rom5:3-4; 12:12; 15:6; 1Kor9:27; 2Kor6:4; 12:12; 1Thess3:3-4; 2Thess3:5; 2Tim2:3; 3:10-15; 4:5; Tita2:2).

vi) Beih fan fanna, mahni inhnek leh insawizawi: Beih fan fanna emaw, tih hram hramna, mahni inhnek leh, thlarau lam nun sawizawina te hi huang khatah dah a ni. Heng hi nun nghet nei tura pawimawh em em an ni. Paula hian a ngai pawimawh hle a ni (Rom2:7; 8:25; 12:12; 1Kor9:26; Kol4:2; 1Tim4:7).

vii) Thil tha tih: Ringtu nun nghehna leh thil tha tih hi a inzawm tlat a. Miin thil tha emaw dik taka a tih loh chuan a nun a nghet thei lo. Thil tha ti tura zirtirna hi Paula zirtirnaah a pawimawh hle (Gal6:9; Eph2;10; 6:8; 1Thess4:11-12; 2Thess2:9; 2Thess3:11-13; 1Tim2:10; 6:17-19; Tita2:7; 3:1-11). 

viii) Dawhtheihna: Dawhtheihna hi thlarau rah zinga mi a ni (Gal5:22). Mahni leh mi dang nun ngheh theih nan a pawimawh (Eph4:2). Dawhthei tura zirtirna hi Paulan a ngai pawimawh hle a ni (Phil4:5; Kol3:12; 1Tim6:11).

ix) Thuawihna: Thu awih lohna hi Israel fate nun ngheh loh chhan pakhat a ni thin. Ringtute nun a ngheh theih nan Paula hian a fuihin a zirtir nasa hle a ni (2Kor2:9; 10:5-6; Eph6:5-8; Kol3:22; 1Tim2:11; Tita3:1-3).

x) Tawngtaina: Tawngtai tlat nun neih hi nghehna a ni. Mahni ngheh nan a tha a, mi dang ngheh nan a tha bawk. Paulan a ngai pawimawh em em a, tawngtai turin ringtute a fuhin a zirtir nasa hle (Rom12:12; 15:30-32; Eph1:17-21; Phil4:6-7; 1Thess2:11-13; 5:17; 2Tim1:3).


6. KHAWIKHAWMNA:

i) Ringtu nun nghetin a kawh chu; Pathian tana mi rinawm leh tlo, Pathian tana hman leh chhawr tlak, hmasawn leh thanlenna lam pan a ni. Tin, ringtu nun nghet hi Pathian leh mihring inlaichinna thain a siam a ni a. Pathian leh mihring inlaichinna tha lo nun a nghet thei lo.

ii) Ringtu nun nghet a pawimawhna tarlan a ni a. 

iii) Ringtu nun ngheh loh chhan sawm (10); inlaichinna tha lo, tisa-na, khawvel hmangaihna, zirtirna dik lo, thlemna, hrehawmna leh tuarna, inthlahdahna, rinawmlohna, thatchhiatna, tisa chakna leh,

iv) Ringtu nun nghehna tur sawm (10); Lalpaa lawm, rinawmna, taimakna, thianghlimna, hrehawm tuar leh chhelna, beih fan fanna - mahni inhnek leh insawizawi, thil tha tih, dawhtheihna, thu awihna leh, tawngtaina te pawh tarlan a ni.


SAWIHO TUR:

Zofa kristian-te nun a ngheh loh zia tarlangtu kan hriat ang ang sawiho ni se. Tin, kan ringtu nun a nghen theihna tura thil pawimawh kan zirlaibuin a tarlan lohte thawh khawm ni bawk se.


ZIRLAI PUITU:

Pathian ngaihsaka awm: Pathian ngahsaka awmte chu Pathian tana nungte emaw Pathian tana rinawm, nghet leh tlote an ni. 


OFFICE ADMINISTRATIVE PRINCIPLE


Kan la dai ngai loh mawhphurhna Lalpan min pek hlim khan 'Engtin tak chuan hmachhawn ang i maw?' kan inti a. Office administration lam ziahna lehkhabu te leiin ka chhiar chiam chiam mai dawn em ni tih te ka ngaihtuah a. Mahse kan tawngtai chhanna chu a dang angreng viau mai. A chunga point 7 hi Lalpa'n min pe ta a ni. 

Ka thuvawn, ka nun kawng hruaitu ber a ni tih ti chiang turin Office bangah ka tar a, office computer desktop screen-ah ka dah bawk a. He post hmu fuh, a awmzia min zawt duh in awm chuan min zawt u la, kan sawi fiah zel dawn nia.

LALPA CHU KA LAMA TANG A NI A, LALPA HI KA TAN A THA EM EM A NI.

SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA RINGTUTE NUN KAIHRUAITU TUR

 Note: He thuziak hi BEIRUAL THUZIR, 2026 atana min ziah tir a ni a. Mahse, Netiquette lam hi ziak uar zawk tura min beisei avang leh ennawn...