Tuesday, 25 August 2020

CHAK LOH APIANGA CHAK

Note" He thuziak hi 'Baptist Today' Editor Pu KMS Dawnga (Upa) min sawmna avanga ka ziah, Dt. 16th (Sun), Aug, 2020 issue-a a tihchhuah nghal nghe nghe kha a ni a. Ka blog-ah hian kan dah ve hrim hrim a ni.

Thupui atana kan hman hi Paula tawngkam, “Ka chak loh apiangin a ni ka chak thin ni (2Kor12:10b) tih atanga lak a ni a. A nihna ang ngau ngaua lak chuan thu inkalh anga ngaih theih, mahse dikna nei leh thu awmze ril tak nei si a ni. He tiang ang tawngkam hi paradox emaw paradoxical statement tiin an sawi thin a. Bible-ah hian tam tak a awm a, Isua pawhin zirtirna hmanrua (teaching method) atana a hman tangkai fo zinga mi a ni. Paula’n he thu a sawi chhan kan chhui vek dawn chuan a sei dawn a, chuvang chuan thupui atanga zirtur tha awm ang angte a hnuai ami ang hian lo tarlang ta i la.

1.      Paula chak lohna hi enge?

Paula chak lohna hi a dik ber hriat a har hle a, tawngkam hnih khahat emaw leka kan dah dawn chuan, a chak lohna chu; a nuna thil danglam thleng - a nun kal tluang tibuaitu, a chhungrila indona thlen thei, thil danglam lo thlengin hun rei lote chhung atana a tihbuai ve zawkte an ni tlangpui thin.

Paula chak lohna chungchang thu kan tarlan apianga kan tarlan hmaih hauh loh tur thil pakhat awm erawh chu – Heng a nuna thil danglam thlengte hian Paula hi an thunun hlen ngai lo va; ‘chaklohna’ chakna leh thiltihtheihnate chuan an chelh bet ve tak tak ngai lo tih hi a ni. Tin, Paula chak lohna hi – inthlahdahna leh dawngdahna te, thil sual tih, adt lam a ni ve lo. 2 Korinth bung 11 & 12-ahte hian tarlan an ni a, chungte chu;

i)                    A hnena Pathian inpuanchhuahna, hriattirna a dawn chu a nasat em avangin, a inngaihhlut lutuk lohnan, a taksa-ah hling pek a ni (2Kor12:7).

ii)                  Krista avangin – chhiatna te, neksawrna te, tihduhdahna te, hnawhchepnate a tawk fo va. Chung thilte (leh thil dangte pawh a ni ang) chuan ‘rilru leh taksa lama chak lo (infirmity) angin Paula hi an siam thin (2Kor12:10).

iii)                Tirhkoh anih avanga tuarna namen lo a chunga thlengte a awm bawk a- thawhrimna nasa tak, tan ina tan, thi lek leka Judate leh Rom mite laka vuakna hleihluak tak (vuak 195), lunga den, lawng chhiatna vawi thum, zan khat leh ni khat tuifinriata awm, khaw kar kawng zinna hahthlak, luite laka hlauhawmna, suamhmangte laka hlauhawmna, a chipuite laka hlauhawmna, Jentailte laka hlauhawmna, khawpuia hlauhawmna, thlalera hlauhawmna, tuifinriata hlauhawmna, unau lerte zinga hlauhawmna, thawhhahna leh thawhrimna, vawi tam tak mut hilh theih lohna, riltam leh tuihalna, chawn ei tur neih lohna, khawsik, saruaka awmna, kohhran a ngaihtuahna avanga delhtu (2 Kor 11:23-28) a tuar bawk a. Hengte hi hun rei lote chhung atana ‘Paula chak lo zawk dinhmuna dah thintu’ Paula’n ‘chaklohna’ (infirmity) tia a vuah (2Kor12;10) an tih theih ang.

 

2.      Eng tin nge a chak thin?

Rom15:1-ah tih loh chuan Paula hi ‘mi chak’ angin a insawi ngai meuh lo. Chak lo leh hlauvin, nasa taka khur chungin (1Kor2:3) tih te;  Kei ni zawng kan chak lo va (1Kor4:10), chak lote hnenah chak lo angin (1Kor9:22), ka chak lohna lo chu mahni ka inchhuang lo vang (2Kor12:5), kei mi thianghlim zawng zawng zinga te ber aia te zawk (Phil4:22), mi sual ber ka nih hi (1Tim1:15), tihkoh zinga te ber…tihkohva vuah tlak loh (1Kor15:9), tih leh a dangte chu amah leh amah a insawi thin dan zawk a ni. Amaherawhchu, Paula hi ‘mi chak’ em em a ni a. Mi chaka siamtu erawh amaha awm reng thin ‘Pathian Thlarau’ a ni. Chu Pathian Thlarau, amaha awm, a chakna thuruk ni bawk avang chuan – “Ka chak loh apiangin Pathian Thlarau a lo chak thin a, kei chu chak thei ka ni lo” a ti talh lo va; a chakna thuruk Pathian Thlarau chakna chu ‘a ta, a chaknaah pawmin’ “Ka chak loh apiangin a ni ka chak thin ni” a ti mai a ni.

Chak lohnain Paula a tihchak hlauh dan chu a hnuai ami ang hian lo tarlang i la;

i)                    Chak lohna, chak lo anga awm tir thintute hian, hun rei lote chhung atan Paula hi han phuar ve bawk thin mahse, an phuar hlen thei ngai lo (2Kor4:8-10).

ii)                  Phuar hlen chu sawi loh, Paula hian a tih tur a thulh ngai lo va; hmasawn a thulh phah lo (Phil3:14).

iii)                Chak lohna hmuna daha a awmin Paula hian Pathian fak a thulh lo (Tirh16:25).

iv)                Chak lohna chu a lawman siam saktu an ni (2Kor12:10).

v)                  Chak lohna chu a tan Pathian inpuanna hmanrua leh a thiltihtheihna tifamkimtu an ni (2Kor12:9).

Hengte avang hian Paula chuan, “Chhuang tur ka nih vek chuan ka chak lohna lam thilte a ni ka chhuan ang” (2Kor11:30) a tih phah hial a. Chak lohna a chunga thengte hi ‘a chhung nunga awm’ Pathian Thlarau avangin ‘a chak zia tilangtu’ an ni hlauh thin a ni.

Hhripui chakna – chak lova min siamtu- kan chakna lan chhuahna tur:

Tunlai hripuiin mimal leh kohhante min nghawng dan leh ‘chaklohna hmuna’ min dah hial dan hi tlema zawng lo tarlang i la;

i)                    Ringtu nuna thil pawimawh ber zing ami Pathian chibai buk ho thei lovin min siam a.

ii)                  Innhaih chilh (face to face interaction) a rem loh avangin, rawngbawlna dang nasa takin a ti thuanawp a.

iii)                Rawngbawlna thil tih theih eng emaw awm bawk mahse, kan tih theih chin hian tawp chin (limit) a nei tlat thin.

Hengte leh a dang tam takte avangin mi mal leh kohhrante chu ‘chak lo’ zawk dinhmuna ding ang kan ni mek a. Mi thenkhat chuan; inthlahdah phah nan te, tih tur tih loh – tih loh tur tih phah nan te leh social media at chilh/hman sual phahnante paw’n, adt kan hmang hial awm e.

A tawi zawngin, kan nun hi kil hrang hrangah sawi chet ni mahse hei hi theihnghilh lo i la - Paula ti chaktu leh a chakna thuruk hi keimahnia awm ve tho anih avangin; hri kaihhnawih avanga lockdown tih vel hian, kan rinna leh kan thlarau nun hi a lockdown ve tur a ni lo va, chelh din rual kan nih loh zia Pathian ram thilpek report (BCM) atanga kan hre thei angin, kan mimal nun pawhin he ‘hun khirh’ hi Pathian chak zia leh a that zia a tawnhriat (experience) mawlh mawlh hun lo ni ngei rawh se.

Chak lohna chuan ti chak che se la, I chakna Lapa chu i nunah lo inpuang mawlh teh se. Amen!

Tuesday, 2 June 2020

THLARAU THIANGHLIM SAWINA THUMAL PAULA LEHKHATHAWN ATANGA LAK KHAWM



THUHMA    :

Thlarau thumal atana hman, Grik tawng 'pnuma' hi Thuthlung Tharah hian vawi - 385 vel a awm a. Paula lehkhathawn bikah chuan vawi -161 a awm. He thumal hi Thlarau/thlarau, Pathian Thlarau, Isua Thlarau, thlarau sual, adt atan hman pawlh vek a ni. Pathian emaw Isua Thlarau, Thlarau Thianghlim sawina bik hi, Paula lehkhathawnahte hian a vaiin - 79 a awm a. Paula hi mimala Thlarau/Thlarau Thianghlim thumal hmang nasa leh a chanchin sawi tam ber a ni

A hnuaia bible thu kan thlan khawm hi Pathian emaw Isua Thlarau, a nih loh pawhin Thlarau Thianghlim sawina thumal/sentence bik a ni a. Thlarau dang sawina tawngkam a tel lo. English leh Mizo bible-ahte hian Thlarau Thianghlim (Pathian, Isua) sawina tawngkam hi capital ‘S’ a dah an ni a; thlarau dang sawina chu small letter ‘s’ a dah an ni.

Hawrawp pui leh te ‘T’ leh ‘t’ hman chungchangah hian mizo tawng bible (O.V Reference) leh sap tawng bible thenkhat (NRSV) chu ‘an fimkhur tawk lohna’ emaw chhan dang emaw ‘tum reng vanga’ ‘T’ leh ‘t’ hman pawlh hmuh tur a awm nual a, entir nan;  Tirh 2:17-a ‘Thlarau’ (‘T’ hawrawp pui) chu Joela 2:28-ah chuan ‘thlarau’ (‘t’ hawrawp te) tia ziah a ni. Thlarau thuhmun rengah khan hawrawp pui leh hawrawt te hman pawlh a ni a. Amaherawh chu saptawng bible-ahte hian hman dan inang lo a awm nual a, entir nan – 1Kor2:12 “Thlarau Pathian hnen ami chu kan hmu zawk” tih hi saptawng bible thenkhatah (NRSV)  hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hman laiin, (KJV edition thenkhat)-ah hian hawrawp te ‘s’ (spirit) a hmang ve tlat. 1Kor14:2-a, “Thlarauvah chuan thuruk a sawi a ni” tihah hian NRSV-ah chuan hawrawp pui ‘S’(Spirit) a hmang a, KJV-ah chuan hawrawp te ‘s’ (spirit) a hmang.

He mi chungchanga kan hriat ngei atana tha (fel fai taka rem vek ni lo) thil dang lo tarn belh i la;

1) Rom9:1 (NRSV-New Revised Standard Version) & Rom14:17; 15:13,16 (KJV-King james Version)-a Holy Gosh chu Mizo bible-ah Thlarau Thianghlim tiin tarlan a ni a. Tirh 16:6 -a Holy Ghost (KJV) chu Isua Thlarau tiin lehlin a ni ve thung. Rom15:30-a Thlarau hmangaihna tia lehlin tur chu Thlarau Thianghlim hmangaihna tiin lehlin a ni bawk. 1Kor2:12-ah Thlarau chu Pathian hnena mi… a ti. 1Kor6:20-ah hian “In taksaah chuan Pathian chawimawi rawh u” tih a awm a. KJV-ah chuan in taksa leh thlarauvah chuan…tiin a awm a, NRSV-ah chuan ‘thlarau’ hi a awm lo thung. 1Kor15:45-a Adama hnuhnung thlarau chu hawrawptein English leh Mizo bible-ahte hian tarlan a ni. Adama hnuhnung hi Isua a nih chuan hawrawp pui hman awm tak(?)

2)  Tirh19:21 & 20:22: Mizo bible, he bung leh changahte hian Thlarau a lang lo. Saptawng bible-ahte chuan a awm.

3) 2Kor3:6: He bung leh changah hian, “thlarau erawh chuan a tinung thin a” tiin hawrawp te ‘t’ hman a ni a, mahse saptawng bible-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni.

4) Eph 2:22: Mizo bible thenkhatah Eph 2:22 hi a awm lo, Eph 2:32 a awm thung. Chhut sual palh niin a lang.

5) Kol1:8: Mizo bible thenkhatah chuan hawrawt te ‘t’ (thlarau) a hmang a, saptawng bible-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hmang thung.

6) Thlarau thar (Rom7:6): Mizo bible-ah chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a, saptawng bible-ahte chuan (KJV-King James Version, NIV-New International Version, NRSV-Revised Standard Version) hawrawp pui ‘T’ (Spirit) hman a ni.

7) Thianghlimna Thlarau (Rom1:4): Mizo bible-ah hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a,  saptawng bible-ahte chuan (KJV, NIV, NRSV) hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni.

8) Fa nihna Thlarau (Rom8:15): Mizo bible-ah hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a, sawptawng bible-ahte chuan (KJV,NRSV) hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni. NRSV bible-ah hian Rom8:15-a thlarau sawina atan hian hawrawp te a hmang zet a, mahse chang 15 thua ‘thlarau’ sawina chiah chu chang 16-ah rawn sawi nawnin (it is that very Spirit bearing witness with our spirit that we are children of God – chu Thlarau ngei chuan keimahni thlarau nen Pathian fate kan ni tih min hriattir thin) hawrawp pui a hmang thung a ni.

 9) Zakhamna Thlarau (2Kor1:22; 5:5): Sap tawng bible-ahte chuan Zakhamna Thlarau a awm hran lo – “his Spirit in our hearts as a first instalment-NRSV; as a guarantee-KJV.” tia tarlan a ni a, Pathian Thlarau sawina a ni. Amaherawh chu ‘first instalment’ anga miin pawisa a dawnin, chu chuan; dawng tlak a nih zia te, a petuin a thawhpui zel dawn tihte a tichiang a, tin a thil dawn tawh bak pawh, lak emaw dawn lehtur a la awm zel tih a tichiang (guarantee) a ni. He tiang deuh hian, Thlarau chu Paula hnenah pek a ni tawh a, amah vek leh mi dangte pawhin chu Thlarau chu kawng hrang hrangin an changin an dawng chhunzawm zel dawn a. Chu  Thlarau an dawn chuan ‘Pathianin a thawhpuiin, an tan thil a la tih sak zel dawn’ tih a tichiang tel bawk a ni.

10) Nunna petu Thlarau (1Kor15:45): Mizo bible leh saptawng bible lar ber berahte chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) leh ‘s’ (spirit) hman a ni a, amaherawhchu saptawng bible thenkhatah (GNT-Good News Translation, NLT-New Living Translation) te chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hmang a. ‘Adama hnuhnawng zawk’ hi Isua-ah kan pawm dawn a nih chuan 1Kor15:45-a ‘thlarau’ tia bible tam taka tarlana awm hi ‘Thlarau’ (hawrawp puia intan) a ni ngei tur a ni ang.

11) Thiltihtheihna, hmangaihna leh rilru fel tak neihna Thlarau (2Tim1:7): He thlarau hi mizo bible leh sap tawng bible tam takahte chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) emaw ‘s’ (spirit)-a tarlan a ni a, chutihlai chuan NIV, CEV, GNT-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ a hmang thung. Pathian pek, Pathian hnen atanga chhuak ni bawk si chu ‘Thlarau’ tia ziah tur ni awm tak kha ‘thlarau’ tiin tarlan a ni a. Thlarau Thianghlim ni lo, Pathianin mihringte hnena thlarau a pek hi, ‘Thlarau Thianghlim chakna hranpa tel lo pawhin – hlauhna thlarau mai a ni lo va, thiltihtheihna te, hmangaihna leh rilru fel tak neihna a ni’ tihnate pawh a ni thei bawk ang.

A chunga tarlan ang hian, ka en ber English Bible hi NRSV (New Revised Standard Version) & KJV (King james Version) a ni a. Chu mi atanga thil chiang tak ka hmuh chhuah tak chu - 'English bible-ahte hian dah dan inang lo a  awm nual' a ni tih hi. A chunga kan tarlan tawhte bakah hian entirna dang pakhat lo tarlang leh i la; Thirhkohte 20:22-23ah hian Thlarau thumal sawi nan capital 'S' NRSV-in a hman laiin, KJV chuan small letter 's' a hmang a. Mizo bible-ah thung chuan thlarau thumal hi sawi lan loh emaw lehlinnaah pawh a awm lo hrim hrim a ni. Hei hian a tih chian tak chu - a lehlin dan leh chhut chhuah a nih danah hian, tihsual leh hmaih palh a tam ve a ni tih a tichiang viau a ni.

A hnuaia Thlarau/Thlarau Thuanghlim thumal lanna sentence lawr khawmahte hian, a tirah Tirhkohte Thiltih bu a ‘Paula chanchin tarlan a nih hnua Thlarau sawina thumal’ dah tel a ni a.

Heng hi Dt.31st, May, 2020 PENTICOST SUNDAY (Thlarau Thianghlim Thlen Ni) hriat reng nan leh ka thil ziah lai min puitu atana ka thlan khawm leh keima kut ngeia ka type chhuah vek an ni a. Thlarau Thianghlim (Isua emaw Pathian Thlarau) chanchin zirtute tan puitu tha tak a niin ngei ka beisei.
-----------------------------------------------------------------------------

Tirh9:17    : Ka nau Saul I mit varna tur leh Thlarau Thianglim khata I awm theih nan, Lalpa I lo kalna kawnga I hnena inlar Isua khan mi rawn tir a ni.

Tirh13:2    : Tin, Lalpa rawng an bawl a, chaw an nghei laiin Thlarau Thianghlimin, “Barnaba leh Saula hi anmahni ka ruat chhan ti turin mi tihhran sak rawh u” a ti a.

Tirh 13:4    :Chutichuan Thlarau Thianghlim tirh chhuahin an kal a.

Tirh 13:9    : Tichuan Saula, (Paula an tih bawk chu) Thlarau Thianghlimin a khat a, a ni chu a en reng a, Nang mi bum hmang leh huatthlak tin renga khat pa, Lalpa kawng fel takte hi tihchhiat I bang lovang maw? Hre rawh, tunah Lalpa kut I chungah a tla a nih hi, I mit a lo del ang a, khaw eng I hmu rih lovang” a ti a.

Tirh13:52    : Tin, zirtirhote chu lawman leh Thlarau Thianghlimin an khat hlawm a.

Tirh16:6    : Tin, Thlarau Thianghlimin Asia rama thu hril a khap avangin Phrugia leh Galatia ram chu an fang chhuak ta a…Tin, Musia ram kiang an thlenin Bethunia rama luh an tum a, nimahsela Isua Thlarauvin a phal si lo va.

Tirh 19:2    : Ani chuan an hnenah, “In rin tirh lai khan Thlarau Thianghlim in chang em?” a ti a. Tin an ni chuan a hnenah, “Chang lo, Thlarau Thianghlim a awm tih reng hriat pawh kan hre lo” an ti a…Tin, Paulan an chungah a kut a nghat a, Thlarau Thianghlim chu an chungah a lo thkeng ta a ; tichuan tawng hriat lohten thu an sawi a, Pathiann thu pawh an hril ta a. (Thlarau Thianghlim hnathawh ropui tak Paula chunga thleng hi tarlang tel i la - Tirh19:11-12: Tin, Pathianin Paula kutin thilmak namen a tih tir lo va; Chutichuan a taksa ata inhrukna puante emaw, fenthuahte emaw damlote hnenah an rawn keng a, an nate a reh thin a, an kawchhung ata ramhuaite pawh an chhuak thin a).

Tirh19:21    : Tin, chung zawhah chuan Paulan Thlarau atangin thutlukna a siam a, Makedonia ram leh Akaia ram chu fan chhuah riha Jerusalem khuaa kal a rilruk a
{English version angin; (Purposed in the Spirit -KJV; resolved in the Spirit -NRSV) he thu hi lehlin a ni. Mizo Bible-ah chuan Thlarau tih thumal hi a lang lo}.

Tirh20:22-23    :Tunah hian Thlarau lam (as a captive to the Spirit – NRSV; bound in the spirit – KJV, English version thenkhat hian capital ‘S’ hmang an awm laiin, small letters ‘s’ hmang pawh an awm a. Mizo Bible-ah chuan T/thlarau lam reng a lang lo) atanga kal lo thei lova ka inhriat avangin Jerusalem khuaah ka kal dawn hi chutah chuan ka chunga thil lo thleng tur chin ka hre lo.
Thlarau Thianghlimin, “Phuarna leh hrehawmnain a hmuak a che” tiin khaw tinah min hriattir thin, chung chauh chu ka hria a ni.

Tirh20:28    : Pathian kohhran ho, ama thisena a leite chu chu chawm turin, nangmahni leh in hote zawng zawng chungah chuan fimkhur rawh u. Thlarau Thuanghlimin an chunga hotuah a siam che u hi.

Tirh21:4    : Turi – an ni chuan Thlarau hrilhin Paula hnenah Jerusalem khua tlawh loh tur an ti a.

Tirh21:11    : Paula kawnghren a la a,…”Jerusalem khuaa Judate chuan hetiang hian he kawnghren neitu hi an phuar ang, Jentailte kutah an pe bawk ang’ Thlarau Thuanghlimin a ti a” a ti a.

Tirh28:25    : Thlarau Thianghlimin zawlnei Isaia kaan in thlahtute hnena a sawi kha, a dik ngawt mai…

Rom5:5    : Tin, Thlarau Thianghlim kan hnena min pek khan Pathian hmangaihna chu kan thinlunga a leih tawh avangin beiseina chuan a ti mualho lo va.

Rom7:6    : Lehkha ziak hlui ang mai ni lova, thlarau thara rawng kan bawl theih nan…

Rom 8:2    : Krista Isuaa nunna Thlarau dan chuan sualna leh thihna dan ata chu mi tichhuak tawh si a.

Rom 8:4    : Tisa dan zawh lova, Thlarau dan zawh zawktu keimahniah hian dan thuruat chu hlena a awm theih nan.

Rom 8:5    : Tisa dana awmte chuan tisa lam thilte an duh thin, Thlarau dana awmte chuan Thlarau lam thilte an an duh thin.

Rom8:6    : Tisa lam thilte duh chu thihna a ni si a, Thlarau lam thil duh erawh chu nunna leh thlamuanna a ni.

Rom8:9    : Pathian Thlarau nangmahniah a awm takzet chuan tisaa awm in nil ova, Thlarauva awm in ni zawk e. Amaherawhchu tupawh Krista Thlarau nei lo chu amah ami a ni lo.

Rom8:10-11 : Krista chu nangmahniah a awm si chuan sualna avangin taksa a thi a ni. Thlarau erawh chu felna avangin nunna a ni. Nimahsela mitthi zing ata Isua titho lehtu khan, nangmahnia awm Thlarau zarah chuan in taksa thi theite chu a tinung bawk ang.

Rom8:13    : Tisa dana in awm chuan in thi ngei tur a ni; amaherawhchu taksa thiltihte Thlarauava in tihhlum thin chuan in nun gang.

Rom8:14    : Pathian Thlarau hruaia awm apiangte chu Pathian fate an ni si a.

Rom8:16    : Thlarau ngei chuan keimahni thlarau nen Pathian fate kan ni tih min hriattir thin.

Rom8:23    : Keini ngei pawh, Thlarau hmahruai (first fruit) neitute hian, fa kan nihna nghakin, keimahni pawh kan rilruin kan rum bawk si.

Rom8:16    : Chutiang bawkin Thlarau chuan kan chak lohnate a pui thin a, engtia tawngtai tur nge tih kan hre si lo va; nimahsela Thlarau chuan rum sawi hleihtheih lovin min tawngtaisak thin.

Rom8:17    : Tin, Pathian duhzawng ang zelin mi thianghlimte chu a tawngtaisak thin avangin rilrute entu chuan Thlarau duhzawng chu a hre thin a ni.

Rom9:1    :Kristaah chuan thu tak tak ka sawi a ni, ka daw lo ve, Thlarau Thianghlim zarah chuan ka chhia leh tha hriatna pawh hian mi hriatpui a…

Rom14:17    : Pathian ram chu ei leh in lam thu a ni si lo va, felna te, remna te, Thlarau Thianghlima lawmna te a ni zawk e.

Rom15:13    : Thlarau Thuanghlim thiltihtheihna zarah beiseina in ngah theihna turin, beiseina Pathian chuan in rin avangin, lawman leh remna tinrengin tikhat che u rawh se.

Rom15:16    : Ka Jentail hlante chu Thlarau Thuanghlim tihthinghlim an ni a, lawm tlak an nih theihna turin, Pathian chanchin Tha kawngah puithiam hna ka thawk a ni.

Rom15:18    : Kristan Jentailte awihtir turin thusawi leh thiltihin, chhinchhiahnate leh thilmakte thiltihtheihnaa, Thlarau Thianghlim thiltihtheihnaah chuan, keimah mi hmanga a thiltihte lo chu engmah ka sawi ngam si lova.

Rom15:31    :Jerusalem khua atan chhawmdawlna ka ken hi mithianghlimho lawm zawng tak a nih theih nan mi tawngtaipui hram hram turin lalpa Isua Krista leh Thlarau Thianghlim hmangaihnain ka ngen chiam a che u.

1Kor1:5    : In rinna chu mihring finnaa innghat lovin, Pathian thiltihtheihnaa innghata a awm theih zawkna turin, ka tawngka chhuak leh ka thu hrilhte chu thu finga thlemna thuin a ni lo va, Thlarau leh thiltihtheihna hriattirin a nih zawk kha.

1Kor2:10    : Mita hmuh ngai loh, benga hriat ngai loh…keini erawh chu chung chu Pathianin Thlarauvin min hriattir ta a ni. Thlarau chuan engkim a chhui chhuak si thin; a ni, Pathian thu ril pawh.

1Kor2:11-12    : Mihring thute chu mihring rilru, a chhunga awm vek lo chuan mihring zingah tuin nge hria ang? chutiang bawkin Pathian thute chu Pathian Thlarau vek lo chuan tuman an hre lo…keini zawngin khawvel thlarau ni lovin, Thlarau Pahian hnen ami chu kan hmu zawk ani.

1Kor2:13    :Mihring finna zirtir thua sawi lovin, Thlarau zirtirna thua sawi zawkin Thlarau lam thute chu thlarau lam mite hnena hrilhfihin, chung thil min pek thute pawh chu kan sawi thin.

1Kor2:14    : Khawvel mi chuan Pathian Thlarau lam thilte chu a lawm thin lo, ani ngaih chuan atthlak a ni si a; Thlarauva hriatfiah a nih avangin a hre thei lo reng reng bawk a ni.

1Kor3:16    : Pathian in in nih leh Pathian Thlarau nagmahniah a awm reng tih in hre lo vem ni?

1Kor6:11    : Lalpa Isua Krista hmingah leh kan Pathian Thlarauvah tlenfai in ni tawh a, tihthianghlim in ni tawh a, thiam chang in ni tawh.

1Kor6:19    : A nih leh, in taksa chu in chhunga awm Pathian hnen atanga in hmuh Thlarau Thianghlim in a ni tih in hre lovem ni le?

1Kor7:40    : Kei pawhin Pathian Thlarau chu nei ve bawkin ka inring a ni.

1Kor12:3    : Tuman Pathian Thlarauva thu sawiin, “Isua chu anchhe dawng a ni” an ti ngai lo; tin, tuman, Thlarau Thianghlimah chauh lo chuan, “Isua chu Lalpa a ni” an ti ngai lo tih ka hriattir a che u.

1Kor12:4    : Thilpek hrang hrang a awm a, Thlarau eraw chu hmun khat a ni.

1Kor12:7-11    : Nimahsela sawt tlanna turin Thlarau hriattirna chu mi tin hnenah pek theuh a ni. Mi pakhat hnenah Thlarauvah chuan finna thu pek a ni a; mi dang hnenah chu Thlarau vek thu chuan hriatna thu pek a ni a; tin, mi dang hnenah chu Thlarau vekah chuan rinna pek a ni a; mi dang hnenah Thlarau hmun khatah chuan tihdamtheihna thilpekte pek a ni a; mi dang hnenah thilmak tihtheihna…thuhril theihna…thlaraute hriat dik theihna …tawng chi hrang hranga thusawi theihna…tawng hriatlohte hrilhfiah theihna…chung zawng zawng chu, Thlarau hmun khat vek chuan mi tin hnenah a duh ang zela sem theuhvin a thawk thin.

1Kor12:13    : Kan zain, Juda emaw, Grikte emaw, bawih emaw, bawih lo emaw, taksa pum khata awm turin Thlarau pakhat chauhvah Baptist-in kan awm theuh si a. Thlarau pakhat chauh min in tir theuh bawk a.

1Kor14:2    : Tawng hriatlohva thusawi chuan…tuman a thusawi chu an hre si lo, nimahsela Thlarauvah chuan thuruk a sawi a ni.

2Kor1:21-22    : Kristaa nangmahni nena min tinghettu leh keini min thihtu chu Pathian a ni. Ani chu min chhinchhiahtu (seal) leh kan thinlunga zakhamna Thlarau (first instalment-NRSV; guarantee-KJV) min petu a ni bawk a.

2Kor 3:2-3    : Nangni hi kan lehkha, kan thinlunga ziak…keimahni min ziak tir, Pathian nung Thlarauva ziak zawk, lung pheka ziak ni lo, tisa thinlung pheka ziak zawk chu in ni…

2Kor3:6    : Lehkha thu mai chuan a tihlum si thin a, Thlarau erawh chuan a tinung thin a ni.

2Kor3:7-8    : Mosia hmel a ropui avangin…thihna rawngbawlna…chuti khawpa ropuiin a thlen chuan, Thlarau rawngbawlna chu engti taka ropuiin thleng ang maw?

2Kor3:17    : Lalpa chu Thlarau chu a ni a; Lalpa Thlarau awmna apiangah chuan zalenna a awm thin.

2Kor3:18    : Keini chu kan zain hmai khuh lovin darthlalang anga Lalpa chhun enin, ropuina atanga ropui zelin,…Lalpa Thlarau ata chu kan hmuh ang zelin.

2Kor5:5    : (Kan rum takmeuh si…rit phurin kan rum takzet si a,…sin thuaha awm kan duh vang a ni zawk, thi thei hian nunna lem zawhin a awm theih nan) Chumi ngei atana min buatsaihtu chu Pathian a ni. Zakhamna (guarantee) Thlarau min petu kha.

2Kor13:14    : Lalpa Isua Krista khawngaihna te, Pathian hmangaihna te, Thlarau Thianghlim pawlna te chu in zaa hnenah awm rawh se.

Gal3:2        : Dan thiltihte avangin nge Thlarau chu in hmuh, in ngaihthlaka in rin avangin?

Gal3:3        : Heti emin in a maw?Thlarauva tan tawh siin, tisain in zo dawn em ni?

Gal3:5        : In hnena Thlarau petu che u leh in zinga thilmak titu chuan Dan thiltihte avangin nge a tih, in ngaihthlaka in rin avagin?

Gal3:14    : Rinna avangin Thlarau tiam chu kan hmu thei ang.

Gal4:6        : Fa in nih avangin Pathianin a fapa Thlarau chu, “Abba (Ka Pa) tia auvin kan thinlungah a rawn tir a.

Gal4:28    :Tisa dana lo piang chuan Thlarau dana lo piang chu a tiduhdah ang khan, tunah pawh chutiang bawk a ni.

Gal5:5        : Keini zawngin Thlarau zarah rinnain felna beiseina kan nghak si a.

Gal5:16    : Chutichuan hei hi ka ti a ni, Thlarauvah awm rawh u tichuan tisa chakna chu in zawm dawn lo nia.

Gal5:17    : Tisa hian Thlarau dona lam a chak thin, Thlarau pawhin tisa dona lam a chak bawk si thin.

Gal5:18    : Niamhsela Thlarau hruaia in awm chuan Dan hnuaih chuan in awm lo ve.

Gal 5:22    : Thlarau rah erawh chu hmangaihna te, hlimna te, remna te, dawhtheihna te, ngilneihna te, thatna te, rinawmna te, thuhnuairawlhna te, insumtheihna te a ni zawk e.

Gal5:25-26    : Thlarauva nung kan nih chuan Thlarauah vek I awm leh bawk ang u. Incho tawna initsik tawnin I inngaihlu suh ang u.

Gal6:1        : Mi sual engpawh a tih lai phawkin awm se la, nangni Thlarau mite u “Thlemna ka tawk ve dah ang e” tia inveng tha chungin chutiang mi chu thuhnuairawlh takin tungding leh rawh u.

Gal6:8        : Mahni tisa lama thehtu chuan tisaa mi chhiatna a seng ang a; Thlarau lama thehtu erawh chuan Thlarauva mi chatuan nunna a seng dawn a ni.

Eph1:13    : Amahah chuan nangni pawh thutak thu (in chhandamna Chanchin Tha chu) in ngaihthlak a, rin pawh in rin hnuin, amahah chuan Thlarau Thianghlim tiam chuan chhinchhiah in awm kha.

Eph2:18    : Ama zaran Thlarau hmun khata Pa hnena luh theihna kan nei ve ve a ni.

Eph3:5    : (Krista thuruk ka hriat zia hi in hre thei ang) Chu chu tun laia a tihkoh thianghlimte leh a zawlnei thianghlimte hnenah Thlarau hriattirin a awm ta ang hian, tunhma lam khan mihring fate hnenah hriattirin a awm ngai lo.

Eph3:16    : A ropuina ngah zia ang zeal a pek theihna tur che u in, mihring chhung nunga a Thlarau (through His Spirit in the inner man-KJV) chuan thiltihtheihna neiin a tichak ang che u. (Mizo Bible-ah hian ‘a Tharau’ tih thu lanna reng a awm lova, a lehlin dan hi ka duh khawp loh deuh avangin, letlingin keima irawm chhuakin ka dah a ni)

Eph 4:3    : Thlarau inpumkhatna chu vawng tura bei a, a kohna che u phua awm turin, kei, Lalpaa mi tang hian ka ngen a che u.

Eph3:4    : Taksa pakhat leh Thlarau pakhat chauh a awm a.

Eph4:30    : Pathian Thlarau Thianghlim chu tilungngai suh u, tlanna ni atan chuan amahah chhinchhiaha in awm kha.

Eph 5:18    : Thlarauva khatin awm zawk rawh u.

Eph6:17    : Chhandamna lukhum leh Thlarau ngulhnam (Pathian Thu chu) la u la.

Eph6:18    : Tawngtaina leh dilna tinrengin eng hun pawha Thlarauva tawngtaiin chu mi kawngah chuan mi thianghlim zawng zawng tan thahnemngai tak leh dil tlatin ngaihven rawh u.

Phil1:19    : Chu chu in mi tawngtai sakna avang leh Isua Krista Thlarau mi pek avangin ka chhandamna a lo ni dawn tih ka hre si a.

Phil2:1    : Chutichuan Kristaah tanpuina reng reng te, hmangaih thlamuanna reng reng te, Thlarau pawlna reng reng te, lainatna leh khawngaihna reng rengte a awm chuan…

Phil3:3    : Keini, Pathian Thlarau zara Pathian bia leh, Krista Isua chhuang leh tisa chunga rinna reng nghat lotute hi serhtanho kan ni zawk si a.

Kol1:8        : (Epaphra hi kan aiawhin Krista rawngbawltu rinawm tak a ni a) ani hian Thlarauva inhmangaihna chu min hrilh bawk a.

1Thes1:5    : (Unau, Pathian duh takte u, a thlan zia che u kha kan lo hria a) kahtia kan Chanchin Tha chu thu chauhva in hnena thleng lova, thiltihtheihna leh Thlarau Thuanghlim leh nasa taka rin tlatna nen a lo then zawk kha.

1Thes1:6    : Thu chu hrehawm tuar chungin, Thlarau Thianghlim lawmin, in lo pawm a, keimahni leh Lalpa zirtute in lo ni a.

1Thes4:7-8    : Pathianin bawlhhlawh turin min ko si lo va, thianghlimah min ko zawk a ni. Chuvangin a pawisa lotu chuan mihring pawisa lo a ni lo va, pathian a Thlarau Thianghlim pe thintu che u chu a pawisa lo a ni.

1Thes5:19-20    : Thlarau chu timit suh ula; thu hrilte hmusit suh u.

2Thes2:13    : Unaute u, Lalpa duhtakte u, Thlarau Thianghlim leh thutak awih a chhandama awm turin atir ata Pathianin a thlan che u avangin in chung thuah hian Pathian hnenah lawmthu hril fo tur reng kan ni.

1Tim4:1    : Nakin hunah chuan mi thenkhatte chu, mi dawtheite vervekna avangin hruaibona thlaraute leh ramhuaite zirtirna thu ngaihsakin rinna chu an la bansan ang tih Thlarau chuan chiang takin a sawi a.

2Tim1:14    : Thil tha I hnena kawl tira awm kha, kan chhunga Thlarau Thianghlim awm hianin vawng tha rawh.

Tita3:5    : Thil fel taka tih, keimahni ngeia tihte chu chumi avang ni lovin, siamtharna silna (water of rebirth and renewal) leh Thlarau Thianghlim siam thatlehna chuanin a khawngaihna ang zel zawkin min chhandam ta.

Tita3:16    : Chu Thlarau Thianghlim chu Isua Krista min chhandamtu zarah chuan nasa taka kan chunga a leih kha.

Philemona    : He lehkhathawnah hian Thlarau Thianghlim kaihhnawih thumal a awm lo.


Thursday, 7 May 2020

HMASAWNNA & DAM KHAWCHHUAHNA ATANA HMALAK DAN THENKHAT. (POLITICIAN-TE HMALAK DAN...?)



Thupui atanga kan hmuh ang hian, hruaitu dinhmun luahtuin (politician?), mihring hmasawnna leh dam khawchhuahna tur atana hma a lakin, hmalak/tih dan lar tak kawng thum (3) a awm a: Chungte chu;

1. Harsatna a nih ang ang a, huai taka hmachawn.

2. Mi dang him nan, hmalatuin/hruaituin a tuar hmasa ber ang.

3. Mi zawng zawng him nan, hmalatu/hruaitu ngaih pawimawh hmasak a ni ang. Tihte a ni.

A *pakhatna* hi sawi fiah ngai lova, a awmzia lang sa a ni a. Hatsatna eng pawh a lo thlenin, mi tinin a nih ang angin an lo hmachhawn ang. Mizo tawng chuan 'Arkhawthimdai hmalakna' an ti a ni awm e. He tianga hmalakna hian; a hmaa tih dan hriat chhuah lohte mi a hriattir bakah, hma lak chhunzawm dan te, finna te, chhelna te, inven dan te, adt mi a hriattir thin a. Harsatna hmachhawntuteah hlawkna tam tak a thlen ve avangin 'a tha em em a ni' an ti a.

A *pahnihna* hi chuan mi dang a ngaih pawimawh ber avangin, a tul dan angin mi dang him nan hruaitu/hmalatuin a tuar hmasa ber ang. Chu chuan mi dangah phurna leh thathona te, mite rilru hnehnate a siam avangin 'hma lakna dik leh tha ber a ni' an ti a.

A *pathumna* thung hi chuan 'mi dang' pawimawhna hre rengin; mi dang ngaihpawimawhna avang zawkin, hruaitu/hmalatuin amah a indah chungnung ber thung a. A awmzia chu a hnuai ami ang deuh hi a ni -

Tam lai hian, ei tur tlakchhamna avanga thih hmabak chhungkaw pakhat an awm a. Pa ber chu a thut mai mai chuan, amah leh a nupui fanaute an thi ngei dawn a ni. Chuvang chuan ei tur dapa a chhuah ngei a ngai a. Tichuan riltam sa leh chau tak chingin a chhuak ta a ni.

In pakhatah hian bal chhum hmin sa, thing lam tawh tlemte a va hmu a. Hmanhmawh taka lain, a nupui fanau riltama indawm kun reng tawhte tan hawn sak a rilruk ta a. Mahse, reilote a inngaihtuah hnu chuan, a bal hmuh chu a tuai fai liamluam a, amah chuan a ei zo ta vek mai a...

Thenkhat chuan he pa hi nupui fanaute aia amah a indah pawimawh avang te, a nupui fanau rilrltam no.1-a a dah loh vangtein, adt kan dem hman viau maithei. Mahse, a thawnthu chhunzawmna chu - bal a ei zawh hnu chuan; a riltam a lo reh a, a taksate a lo chak thar leh a, tichuan chaw zawngin hmun dangah a kal thuai thuai a; a tawpah chuan vanneihthlak takin amah leh a nupui fanaute dam khawchhuahna tur hial a va hmuhchhuak ta zawk a ni.

POST SIAM CHHAN:
Kan tunlai hun tawn mek avang hian mi tam tak chuan *tam* kan hmachhawn ngeiin an ring. Tam nasa tak a nih loh pawhin, sum leh paia tlak hniamna nasa tak chu a thleng ngei dawn a, a thleng tan reng tawh hial a ni awm e.

Kan ram hruaitute hian a theih ang angin hma an la mek a. Hma an la la chhunzawm zel ang tih pawh ring i la. An hmalak dante hi kan thlat tlanna emaw kan dam khawchhuah theihna tur vek an nih dawn avangin, ngaihhlut sak tura rilru kan put pawh a tul ang.

Hmalak dan chi hrang hrang kan tarlante zingah khian a hmasa ber tih loh, pahnihna leh pathumna khi an hmang ngei dawn a. A eng zawk khi nge an hmalakna atana kan duh pui ber?

Mahni hmasialnaa khat mihring hian, a pathumna hi chu kan pawm lo tlangpui thin a. Mahse, miin a hmalakna atana a lo hmang a nih pawhin, a hman thiam dan leh a tawp a khar dan azirin *thatna* an nei vek a. A pahnihna hmanga mipui min kaihruai a nih pawhin, an hmalak dan leh a tawp an khar dan/a rah chhuak atangin kan lo teh sak thoin a rinawm.

Note: He thuziakah hian - 'Leadership principle/ philosophy...' emaw 'Strategical/Philosophical game...' Caring for 'Self' to Care for Others...ti ang deuha a bul tanin, a kar lakah 'People centered emaw self-centered leadership principle' tih leh a dangte pawh han belh nual i la chuan 'thuziak ril leh tha tak a ni' i ti ngeiin ka ring (? Lol).

Sunday, 12 April 2020

GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A NI.


(A thui deuh a, mahse chhiar a manhlain ka ring...? )

A chunga thupui kan tarlan hi, thawhleh hnua zirtirte tana 'thuchah hmasa ber' a ni.

Mt 26:32; MK 14:28-ahte hian Isuan a thih hmain a lo sawi lawk tawh a…”Nimahsela ka thawhleh hnuin Galili ramah in hmaah ka kal ang” a ti a (MT26:32).

He a thuchah hi a thawhleh hnuaah chuan, a lo tiam tawh ang ngeiin, zirtirte tan pek a lo ni ta a ni.

Mt 28:16-ah khan he thutiam tihhlawhtlinna hi kan hmu bawk.

A PAWIMAWHNA:
He thuchah chungchang thuah hian zawhna thenkhat a awm thei a, chungte chu;

i) He thuchah hian enge  pawimawhna a neih? Lal Isua hian engah nge a ngaih pawhmawh? Emaw...
ii) Eng theological significance nge he thuchah hian a ken tel? tihte a ni.

A pawimawhna hi – thawhleh hma leh hnua thuchah/thutiam a nih avang te, thuchah hmasa ber a nite hian a tichiang thawhkhat tawh a. Eng ti'ang taka pawimawh nge? tih hi hmuhchhuah belh kan tum dawn a ni.

ZIRTIRTE LEH PETERA KHER KHER, ENG VANG NGE?:
MK 16:7 kan en chuan he thutiam hian address bik a nei a. Chu chu Zirtirte leh Petera te an ni (Nimahsela kal u la, a zirtirte leh Petera hnenah chuan, ‘Galili ramah in hmaah a kal dawn a; in hnena a sawi ang ngei khanchutah chuan in hmu ang’ tiin hrilh rawh u” a ti a).

Zawhna thekhat awm theite;
- Engah nge Zirtirte leh Petera hi he thuchah hmanga umzui kher an nih?
- Galili (ram) hi Isuan engah nge inhmuh nan a thlan sak kher?
- Zirtirte leh Petera tan hian Galili hi eng ang hmun nge a nih?
- He thuchah dawng tur hian zirtirte leh Petera hian duhsakna dawn chhan tur an nei em?

A thuin (text) a sawi tum ber emaw, a sawi chhan ber hi hriat a ni lova. Tin, ziah a nih chhan leh tarlan kan tum dan hi a inpersan em tih pawh hriat a ni lo. Mahse, a dawngtu thinlunga a thawh dan leh, Pathianin he message min pek dan a nih miau avangin, a hnuai ami ang hian kan tarlang chhunzawm zel dawn a. Kan thinlunga a fiah lehzual theih nan, Petera leh zirtirte chanchin tlem tarlang tel i la.

PETERA LEH ZIRTIRTE:
A sei lutuk loh nan Petera chanchin bik hi thlur ta i la. An zavaia huap (zirtirte) chanchin pawh eng emaw chen a lang thei tho awm e.

- MT4:19 kan en chuan, Isuan ‘a duh thu ngeia a koh’ a(n) ni.
- Tichuan, Petera hi ‘Inner circle’ an tih zing ami a ni a. Isua nena an inlaichin dan (relationship) hi 'a thuk bik awm mang e' tih tur pawh a awm nual nghe nghe.
- Mt 16:21-32-ah chuan, ‘A tuar leh thih tur thu’ Isuan a sawi a…
Petera chuan, “Lalpa, Pathianin khawngaih che rawh se, chung chu i chungah a thleng tawp lovang” (v22) tiin a duhsak zia kan hmu a.
- Mt 26:31-35; Mk 14:29-ah Isua’n, ‘An la phat san dawn a ni’ tih thu a sawi tumin, “An zain lungnilovin awm mahsela, kei zawng ka awm lo vang…I thihnaah chuan thi ve dawn mah i la, ka phat tawp lovang che” a ti a. Zirtirte pawhin chutiang chuan an ti a... Isua tan hian rinawm an tumin, chhia  pawh an chham hial a ni.

THUTIAMA RINAWM LO - ZIRTIRTE & PETERA:
Petera hian (zirtirte pawhin) Isua hi duhsakin, a tana rinawm hi tum hle mahse; Isua chanchin kal zel kan en chuan heng hi kan hmu;
- Mk14:50: An tlan bo vek..An thutiam angin an rinawm ta lo.
- Mk 14:54: Hla tak atangin Pateran a zui.
- Mk 14:66ff: Hrilh lawk a nih tawh angin, Patera hian a phat nawn ta mawlh mawlh mai a ni.

Tichuan, zirtirte chanchin hi – hemi hnu atang hian ‘a reh’ ta a. Thawhleh ni a thlen hma loh chuan, an chanchin hi hmuh emaw chhui zui tur pawh a awm tawh meuh lo a ni. Enge a chhan ni ang le? An thutiamah an rinawm lova, Isua an phatsan miau a lawm.

An chanchin chhui zui tur a awm tak lovah chuan, zirtirte chanchin hi zeldin chawpin, a hnuai ami ang hian tarlang ta i la (a tam zawk hi a dik pawhin ka ring).

* A tawi zawngin, heng hun chhung hian an zain depression tenau an vei vek hialin a rinawm. An thil tawn ngei tura ngaih theihte chu;

- *Hlauhna*: Isua chunga thil thleng avangin hlauhna namen lovin a man ang.

- *Rinhlelhna*: Isua thusawi, an hriatthiam vek hrih lohte avangin rinhlehna namen lo an mahniah a cham bawk ang.

- *Mahni inhuatna leh inthiam lohna*: Tuk tina an zui, an duhsak leh hmangaih, Isua tana an ding zo si lo leh, an thutiam hlen theih lohte avang hian an va indem nasa ve dawn em (?)

- *Emotional/psychological crisis*: nasa tak an tawh lai leh an hmachhawn lai a tih theih hial ang.

- *Dysfunctional problem*: of inner circle an zingah a thleng ngei bawk ang.

- Heng bakah hian confidence an hloh ang a. Insomnia (mut theih lohna) te, stress (rilru hah or delhrihna nasa tak) leh harsatna dang tam tak an chungah a thleng tel bawk ngeiin a rinawm (?).

(Lockdown laia?) Zirtirte thil hmachhawn hi a khirhin paltlang a va huphurhawm dawn em. An dinhmun hi a tha lo takzet a ni.

***MAHSE, mahse, hetiang dinhmun harsa leh khirhkhan an hmachhawn lai ngei hian; 'ni sarih ni hmasa ber, mitthi zing ata a thawhleh ni a lo thlen chuan…' zirtirte tan 'thuchah dunawm em em' a lo thleng ta a. Chu chu eng dang ni lovin -
“GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A …CHUTAH CHUAN MIN HMU ANG” tih hi a ni.

GALILI RAM LEH ZIRTIRTE:
- Engah nge Galili (ram) ber kher?
- Galili hi zirtirte tan eng hmun nge a nih? tihte hi kan rilruah a awm maithei.

Heng zawhna chhan nan hian, a hnuai amite hi a tawk mai awm e;

- Galili hi zirtir zinga a tam zawkte chawr chhuahna a ni.
- Rawngbawla Isua hova an lo veivahna, a thilmak tih tam tak an lo hmuhpui tawhna hmun, etc. a ni a.
- An zui Isua zara, a kianga chanvo tha, vantlang hmuha an lo chan tawhna hmun a ni a.
- An á¹­hen leh rualte awmna, an nghawng lenna hmun a ni.

Amaherawhchu, chu tiang ang hmun chu lo ni thin tawh mahse, ZIRTIRTE TAN ERAWH, GALILI HI HMUN THLAKHLEHAWM A NI TAWH HAUH LOVANG tih a rin theih. A chhhan chu, hmel hriat zawng zawngte hmuh leh hriatah hian, tumahin kan dinhmun chhiat lai leh chan chauh lai kan puangzar duh ngai lo. Kan chet fuh lohna lai te, kan chak lohna lai te, kan tlakbalna te, kan thiltih sual te, etc hi kan zep tang tang thin a. Mi ten min hria ang tih hlauin kan thup hram hram thin. Uire, ruk ru, corruption manchhuah te, etc phei chu miin an hria ang tih hlau reng renga an awm thu kan hriat thin hi.

Chutiang deuh chuan;
- Galili pawh hi, Isua phatsantu, an thu sawi ang pawha ding zo lo, mahni sahimna ngaihtuah, mi tlaw, tlakbalna ngah, hliam tuar, etc - zirtirte leh Petera tan hian hmun thlakhlehawm ber a ni thei tawh (hrih) lovang. An kir leh ngeina tur hmun mah ni se, zah leh mualphona hmachhawn tur leh chu tiang thil hmabak neia Galili pan hi tu tan mah 'thil chalawm' a ni thei lo. Tunge dinhmun chhiat lai ber vantlang hmuha pho lang vek duh ang ni?

Mahse, chu hmunah ngei chuan ani Zirtirte hi Isuan tawh/hmuh a duh ni. Hnuh hniama an awmna hmun tur ni ngeia ngaih theih - Galili hi ‘a hmel an hmuh a, a aw an hriat leh theihna atana Isua hmun ruat sak’ a ni tlat mai.
- Zirtirte leh Patera tan hian a tirah chuan ‘pawm thiam’ a va har ve dawn em (?)

ZIR TUR AWM THEI TE:
- Thawhlehna thuchah hi mi zawng zawng tan a ni a. Harsatnain a tlak buak mekte tan a hlu lehzual.

- Hmachhawn atana kan zuam loh, kan thil huphurh, khirh leh harsa kan tih hmun (thil) hi Tholeh Isua hmel kan hmuh a, a aw kan hriat thar lehna tur a lo ni hlauh thin.

- Zirtirte leh Petera te hian Isua an phat mawlh mawlh a, mahse chutiang mite tan hlei hlei chuan Isua rinawm zia a lo lang leh thin. Thihna hneha a tholeh hnuah pawh 'amah phattute hi' a ngaihven hmasak, tuam damleh tura a thuchah a pek hmasak an ni.

- Kan natna, kan tlak balna, kan chak lohna, kan thil tuar mek, etc min chin fel sak a, Amah nena inlaichinna tha min siam sak leh hi tho leh mi nung thiltum ber a ni.

- Kan tana a thil min ruat sak, kan thil hmachhawn mek, a ruka kan tawrhna leh rumna te hi kan hrethiam mai hrih lo a nih pawhin; ‘chu hmun chu a tlang min ruat sak’ a nih avang leh, chu hmuna min dahtu chu Amah ngei a nih avangin; Chu hmunah vek chuan  - a hmel kan hmuin, Amah hi kan la tawk leh dawn a ni.

- Kan hlauhna hmunah, kan thil ngainat loh, kan thlakhleh zawng pawh ni lo, kan hmachhawn huphurh em em, kan nuna kan beisei ngai loh thil/hmuna min dah thintu hi Amah a nih thin avangin, chu hmunah ngei chuan – a aw kan hriain, a thupekte pawh kan dawng leh ngei dawn.

- Tuarna ruama min dah a, ka nunin a beisei ngai loh min hmachhawn tirtu hian - “GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A, CHUTAH CHUAN MIN HMU ANG!” a ti a ni.

Saturday, 11 April 2020

A KIN TA

Introduction:
1. He sermon hi Kolkata Mizo Christian Service (CMCS), Good Friday tuk Online Service-ah ka sawi a. Video-ah recordin, kan zirlai tangkhang (Covid19 avanga haw hman ve ta lo) zing ami; Mr Kathaku te, Mr Joela te, Mr. Sena, etc ten min buaipui a. Chu ka sermon video chu Good Friday tuk tlai lamah? YouTube-ah ka upload nghe nghe a ni.
------------------------

2. Vawina Pathian chibai buk tur leh, Pathian thuchah ngaithla tura, min tawimawmtu zawng zawngte, chibai ka buk che u a. CMCS member hmun hrang hrang awmte leh Kolkata khaw pawn lam, he kan hun hman mek zawmtu, in lo awm mial a nih pawhin, angni pawh in zanin Pathian hmingin chibai ka buk che u a. In awmna hmun theuhah Pathian awmpuina & hliahkhuhna…

Kan tunlai hun tawn mek hian ‘cyber worshiping community’ an tih hi a hring nasa hle a. Keini pawhin Pathian chibai kan buk ve theina tur leh Pathian thuchah kan ngaihthlak ho theih nan, kan hotu ten remhre takin ruahmanna an siam a. Vawiin Good Friday ni pawimawh em em, eng thil mahin kan rilru ata a nuai reh hauh loh turah hian, ‘khawhar leh baihvai lutuka kan awm loh nan’ tiin, ruahmanna duhawm tak an siam a. Kan hruaitu leh, he ruahmanna a hlawhtlin theih nana hma latu zawng zawngte fak an phu hlein ka hria a ni.

A ni leh thla tak ka hre thei ta lova, February thla tawp lam khan (?) CMCS secretary Pu hriatpuia hian hun min pek thu min hrilh a. A hnu lawkah, ‘Good Friday tuk hian Lalpa zanriah sacrament I buatsaih zawk dawn nia’ tiih ruahmanna dang siam a ni a. Mahse chu pawh chu Covid19 avang leh inkhuahkhirhna avangin, cancel an rel leh tak thu min hrilh leh a. He tih hun lai hian ‘insawiselna chhete’ ka neih avangin, good Friday programme thulh a ni pawh chu ka lawm zawk tih tih hial a. Mahse, kar liam ta mai khan ‘Good Friday programme hman dan kan ngaihtuah a, thuchah tal chu I sawi ngei a ngai’ an lo ti leh ta a.

Tichuan, Pathian hnenah thuchah thar min pe ngei turin ka dil thin a. April ni 3 zan dar 2 vela ka tawngtai laiin, zawitein ka thinlungah thu thleng a awm ta a. Chu chu tuntumah hian ka rawn dinpui dawn a ni. Tichuan, kan thupui, Pathian thuchah kan ngaihtuah ho tur chu  - A KIN TA tih hi a ni a. A remchang a nih chuan ‘ka testimony, la tharlam tak’ pawh zeh tel kan tum ang.

Bible chhiar:  JOH 3: 14- 17; JOH 19:16-18; 28-30 
Tawngtaina:
--------------------------------------------------------------------

Mihring kan lo pian atanga kum 30-40 kan nih thlengin; thang lai leh hmasawnna chi hrang hrang zawh mek kan nih avangin, kan hmalam hun hi dam chhan leh hmabak ngah tak rilrupuin kan thlir thin a; ‘Nun bul ka tan dawn chauh a ni’ te pawh kan ti thin awm e (?).

Lal Isua erawh chu kum 33 emaw chauh a nihin kross-ah khenbeh a ni a.  Na tuara rumin vawi tam a au a, a tawpah chuan ‘A kin ta’ tia auin, a thlarau a thlah ta a ni.

Khawvelah hian Lal Isua’n lo kal chhan a nei a. Chu erawh chu remchangah kan la tarlang ang a. Chu a lo kal chhan tih hlawhtlin chu a thil tum ber a ni. A thil tum tihlawhtling tur hian tawngkam 2 hman thin a nei a, chungte chu – no, tih leh baptisma tihte an ni;

-    Mk 10:38 – Ka no in tur chu in in thei em ni? (Zebedaia fate 2 – jacoba & Johana)

-    Lk 22:42 – Ka Pa, rem I tih chuan he no hi ka hnen ata la sawn rawh, nimahela keia thu ni lovin, nangma thu thu ni zawk rawh se.

-    Jhn 18:11 – Isuan Petera hnenah, ‘Khandaih kha a paiah khung rawh; Pa in no kei mi pek hi ka in lo van gem ni?”

-    Mk 10: 38 – Ka baptisma chan tur pawh in chang thei em ni?

-    Lk 12:50 – Baptisma chan tur ka nei, chumi tleitlak hma loh chu ka thaw a va ipik em!
Tiin a sawi thin.

A thiltum (mission) hlawhtlinna hi awlsam taka neih mai theih a ni lova. Tin, kawng khat chauh lo chu, kawng dang emaw, a pumpelhna pawh awm hauh lo a ni.

Pathian fapa ni mahse, mihring famkim a nih bawk avangin ‘ a hmabak hlen chhuah’ hi Isua tan meuh pawh a khirh hle a;

Ka thaw a va ipik em (Lk 12:50) a tih bakah hian….
-    Mk 14:32ff – Nasa takin, thlaphangin a mangang em em (33)

-    A lungngaihna chu thihna khawp hial a ni (34)

-    Theih ni se la, chu mi hun chuan amah pel turin a tawngtai a (35)

-    He no hi ka hnen ata la sawn rawh…(36)

-    Lk 22: 42 -44: Vantirhkoh pakhat a tiharh turin a hnenah a lo inlar (43)

-    A thlan chu thi far lian tak angin leiah a far a (44)

A thil tum, khawvela a lo kal chhan ti-hlawhtling tura a kawng zawh hi a sakin, a harsa takzet a. Mi fel, sawisel bo tan khawvel sual zawng zawng phura kalvari-a ‘thiam loh channa’ kros hmachhawn hi thil awlsam a ni thei lo a ni.

Amaherawhchu, ‘Mi tirtu duh zawng tih leh, a hna thawh zawh tur hi ka chaw a  ni’(Jhn 4:34) titu kha Amah Lal Isua hi a ni a. Tin, “Mahni duh zawng ti turin van atanga lo chhuk ka ni lova, mi tirtu duh zawng ti tura lo chhuk ka ni zawk e’ (Jhn 6:38) tia Principle/commitment fel tak leh nghet tak vuantu a ni. Heng bakah hian, amah ngeiin a lo sawi lawk tawh thin angin (Lk 9: 21-22; 43-45; 18:31-33); A tawi zawngin- An man a, rorelna hmaah an din tir a, dawtin an hek a, roreltu ten a thiam lohna an hmuh reng reng loha chu – thiam loh chan tir a ni a. Nuhihza siam nan an hmang a. A thuamhnaw an hlih sak a. Hling lukhum an khum tir a. An vua a, an beng a, chil an chhak a, nuihza siam nan an hmang a. Tichuan an hruai a, mahni tana kraws puin, luruh hmun an tihah chuan, krawsah an kheng bet ta a. Na tuarin vawi tam a rum a, a tawpah chuan ‘A kin ta’ tiin a lu a kun a, a thlaraun a thlah ta a ni.

A KIN TA tih chu enge a awmzia ni ta ang? - He thu hian kan tan enge awmzia a neih?
A tawng bul lamah chuan ‘teleio’ tih a ni awm a. A awmzia chu - "Completed / finished / accomplished" – hlen, tizo, tlak fel tihna te a ni. Mi thiamte chuan he tawngkam hi…

-    “Hnehna, emaw hnehtu ‘au aw’ a ni” an ti a.

-    Mt 27:50 – Tin, Isua chu aw ring takin a au a, a thlarau a thlah ta a…(Mk 15:37)

-    Indona hmuna hnehtuin ‘victory’ tia, hnehtu rilrupua ring taka a au ang hi a ni.

Lal Isua’n ‘a kin ta’ tia a au chhuahpui chu – Pain tih tura a ruat sak, a hlen chhuah tak kha a ni a. Chungte chu engte nge ni?‘ – ‘A kin ta’ tih leh Lal Isua thiltum, tihhlawhtlina awm tate chu engte nge?

1.    Lk 19: 10 – Boralte zawnga chhandam turin mihring fapa hi a lo kal a ni reng a ni.

-    Pathian hnen ata bo zawng zawngte zawn chhuah a, chhan dam… kha ‘mihring fapa, Lal Isua lo kal chhan a ni a. Chu chu kraws lera a awm lai khan ‘a kin ta’ – ka hna chu hlenin a awm ta’ tiin a lo puang chhuak tawh a ni.

-    A awmzia chu- ‘bo zawng zawngte zawn chhuah an ni tawh a; Chhandam an ni ta’ a tihna a ni.

-    1 Pet 2:25 ‘Beram bo anga in bo kha, tunah erawh chuan in thlarau vengtu leh hotu hnenah chuan in kir leh tak hi…’ a ti.

-    He thuchah hmanga sawi tel ngei ka duh chu – Pathian laka bo anga inhria emaw, sual khur thuk tak emaw, thim taka bo pil mek’ nia inhria kan lo awm mial a nih chuan? Chu chu setana bumna mai a ni. Lal Isua’n a zawng hmu tawh che… tih hi hrilh thar leh che ka duh a. A zawng hmu mai che ni lovin, a chhandam tawh che a ni.

-    Chu chu ka ka atanga chhuak a nih avang emaw, ka hmel I hmu a, ka aw I hria a, I ring duh lo/thei lo a nih pawhin, Amah Lal Isua ngeiin, I sual zawng zawng phur a, kraws lera a tuar lai khan, a lo au chhuahpui tawh a. A chhandamna che hi a thlawnin a pe che a. Kraws ler atangin a chinfel sak tawh che a ni.

-    Pathian chhandamna thu hi engmahin an sawi buai thei lo. Eng thiltihtheihna mahina a phelh theih loh khawpa nghet a ni.

-    Chu hna chu Lal Isuan Kross-ah khan a tlak tawh a. “A kin ta” tiin min puan sak a ni.

2.    Lk 4: 18-19 – Riangvaite hnena chanchin Tha hril tura mi ruat avangin, Lalpa Thlarau chu ka chungah a awm;

Ani chuan;
i)    Salte hnena chhuahna thu leh

ii)    Mitdelte hnena mitvar neih lehna thu sawi tur te

iii)    Tihduhdah tuarte chhuah tir tur te

iv)    Lalpa lungawi kum thu sawi turtein mi tir a ni..tiin kan hmu a.

A awmzia chu, ‘a kin ta’ tia kraws ler atanga Lal Isua au hian – sal tang zawng zawng te, mitdel te, tihduhdah tuar mek te tan zalenna a thu a lo thleng ta a. Lalpa lung a awi ta…a tihna a ni.
Mi sual ber te, sual phuara awm mek te, thlarau sal tang te, tisa & thlarau mitdelna nei apiangte tan…“ Mi thim hnuaia kalte chuan eng nasa tak an hmu ta; thihna hlim rama awmte chungah ngei chuan eng chu a lo eng ta – Is 9:2-a kan hmuh ang khan ‘I eng chu a lo thleng ta’ a. Tin, tihduhdah tuar tih hi ‘oppressed’ tia dah a nih vangin – mangang, hrehawm, rilru na, hliam tuar, nek chepa awm, hmuhsitna, hlohna, chak lohna tin reng, etc avanga tuarna kan chunga lo awm, chutiang delh rihna /tuarna zawng zawngte pawh a huam a. Chu tiang mi zawng zawngte tan chuan ‘a kin ta’ a ti a. A awmzia chu – I zalan ta (you are set free) a ti a ni.

Sawi nawn leh ka duh chu - Kraws lera Lal Isua hnathawh zawh tawh hi a nghet a. Engmahin a tih danglam theih tawh loh, Pa Pathian meuh lungawi tawhna a ni.
Thil pawi tak erawh chu, Lal Isuan a chin fel vek tawhah hian, sual bumna avangin mi tam tak tun thlengin kan tang leh thin a.

Eng sal emawa tang kan lo awm mial a nih chuan – Lal Isuan a hneh sak tawh che a, a chhuah zalen tawh che tih hi ka hrilh duh che a ni.

Eng thil emaw avanga delh rihna tawk, tih lungngaiha awm thin kan awm em? – chu tiang mi zawng zawngte chu, hmaih pakhatmah nei lovin, Lal Isuan a chhuah zalen tawh che.

‘A kin ta’ tih chu – sal tanna chi hrang hrang tawk a, phuar beha awmte zalanna thu a ni a. I zalanna hi puan sak ringawt I ni lova; thim thiltihtheihna emaw nangmah phuar rengtu che kha - I challenge thei. A chhan chu ‘kha thiltihtheihna/thuneihna kha’ Lal Isuan a tihtawp tawh vang leh, a chhuah zalen tawh che avang a ni.

Khawvel sualna dan leh a thiltihtheihna chuan I chak lohna te, I thiltih sual te, I thinghlim lohna te, I chakna sual te, I fel lohna te, natna chi hrang hrang (rilru & thlarau natna), etc hmangtein phuar beh che a, a bawihah, a salah tan tir reng che a tum thin.

Mahse, chung zawng zawng nen lam chuan Lal Isuan a kheng bet tawh a. “I chhuak ta e. I zalan ta” min ti a ni. Paula chuan (Kol 2:14) – Batna lehkha thupeka ziak, kan chunga awm, min dodal thina chu a thai bo tawh si a; chu ngei chu krawsa khengbetin a la kiang ta.

Illustration: Kan zirlaite & an discipline thu (rules & regulations)

-    Conduct & Ruels tam takin a phuar a. Chutiang anga an tih loh chuan fine, disciplinary action committee thleng a hmachhawn thei an ni.

-    Mahse, application an ziak a, Principal-in a remtih sak tawh chinah chuan college rules & conduct khan awmzia a nei tawh lo. A chhan chu Principal, institution thuneitu ber thuneihna kha, khang dan zawng zawngte ai pawha thu a neih zawk vang leh, a chungnun zawk vang a ni.

-    Chu thuneihna chu tangkai hle mahse - a limit a. Hmun dangah emaw, thil dangah emaw hman tlak a ni lo.

-    Mahse, Pathian dan erawhchu; khawvel dante ang a ni lova, a chungnun a, limitless a ni. Pathian atanga chhuak, Pathian dan a nih avangin ‘a thu chu thu tawp a ni’ a. Chu thu chu enge? Kan tih chuan - Sal tang zawng zawngte an lo zalen ta, tihna a ni. Lal Isua chu inthawi nan mahni ngei kros-ah a inhlan tawh avangin ‘A kin ta’ – I zalen ta, I zalenna ni a lo thleng ta tiin Kalvariah puan a lo ni ta a ni.

3.    John 3: 17 – Khawvel thiam loh chantir turin Pathianin a fa khawvelah a tir lo, khawvel amah avanga an dam theihna turin a tir a ni zawk e…

Lal Isua, khawvela Pathianin a rawn tirh chhan chu – khawvel, Amah avanga kan dam theihna turin… tih a ni.

“Mi dang mah a tidam thin a, mahni a intidam thei si lo” (Mk 15:31) ti hiala au nawmnah a ni a. Mahse kraws lera a thihna chu kan damna a ni si.

Isa 53:5 – “Ani chu kan bawhchhiatnate avangin hliamin a awm a, kan khawlohnate avangin vuak thitlinin a awm a; kan thlamuanna tura thununna chu a chungah a tla a; a vualna vualtea tih damin kan awm ta.”

Illustration - Ka testimony:
Covid19 avanga lockdown hma chiah khan kan in thutthleng thenkhat rawng hnawihin tuk khat chu hna kan thawk a. Rawng hnawiah hna ka thawk chu ka tui viau a. Taksa fil mang lo chung leh, engmah ngaihtuah chang lo leka darker 2/3 dawn lai rawng hnawiha ka kun avangin tlai lam, hna kan thawk zo, kan ban hnu atang chuan hnungzang n aka nei ta reng mai a!

A tuk atangin lockdoawn a intan a, ka nupui chuan, “He tiang hun kan tawn laia damsam lova chhungkaw kan awm hi a va pawi thin em” a ti a. Mahse, tun hnaia harsatna kan chhungkaw chunga harsatna neuh neuh ka chhut letin (A te ber atangin Nu ber thlengin, kei tih chauh lo chuan, hritlang awmna pik tak an nei vek a, thla khat thelh a awh a, kan nu phei chu a hrawk a na zual hle a, covid19 a nih ve maite pawh kan ringhlel lek lek thin), Pathian remtihna ang zeal kan chunga thleng a ni tih ka chiang tlat a. A tuk lawka exer ka lak laiin, ding lamah hian pelh rawlh awmin ka hria a, hnungzang ding lam chu chumi atang chuan a na a reh daih a. Tichuan vei lam chiah na chuan chawlhkar 2 lai ka mu deuh reng ta mai a ni. Youtube atanga Home Crusade buatsaih a nite pawh kan chhim ve a, Pathian tihdamna dam ka chan mai pawh ka beisei deuh a, mahse ka dam ta lova. Mahse, ‘Pathian thu ang zelin kan family chungah thil a thleng’ tih kha a takin Lalpan fiah zawkin min tem tir dawn reng hi a lo ni a. Tichuan, Dt. 3/4/20 zan dar hnih bawr vela ka tawngtai lai chuan, he thu hi ka thinlungah a lo thleng ta a ni;

John 3: 17 – “Khawvel thiam loh chantir turin Pathianin a fa khawvelah a tir lo, khawvel amah avanga an dam theihna turin a tir a ni zawk e…”
Amah avanga ka damna theih nan Pathianin Lal Isua min pek hmanga Pathian pawlna ka chan thar hnu chuan, ka natna chu hauin Pathian hmingin thu ka pe a. Ka lak atanga a kian theih nan Pathian ka dil bawk a. Tichuan a tuk atang chuan, mak tak main, chawlhkar hnih lai ka lo mutpui tawh chu a lo dam ta a ni.

Kan damna tura Pathianin Lal Isua min pek chu; rilru, taksa, leh thlarau damna thlen thei a ni a. Kei chuan a takain taksa dam nan ka hmang ta a ni.
Joh 3:14 –ah hian, “Mosian thlalera rul a khai kan ang khan, mihring fapa hi khaikanin a awm bawk tur a ni” a ti a.

Num 21: 9 – Chutichuan Mosian dar rul a siam a, banah a khai a; tin heti hi a ni a, rul chuk apiangin dar rul chu an enin an dam zel a.

Kan damna turin mihring fapa Isua Krista chu kraws lerah khai kan a ngai a. Tichuan Pathian thu ang zelin, khai kanin a awm a. Chu tawrhna rapthlak a chunga a thlen mek lai chuan ‘hnehtu hla do’ hmangin ‘A kin ta’ tiin min puan sak a. A awmzia chu - ‘Pa thu chhuak chu nemngehin a awm ta a, I damna tur a lo thleng ta, tih dam I ni ta’ tihna a ni.

Khawvel, Amah avanga kan dam theihna turin Pathianin Isua min pe a. Dar rul khai kan en apiang ten damna an chang ang khan, Lal Isua khai kana awm hi ‘Kan damna tura’ Pathian min pek, min ruat sak a ni.

Chu chu ‘mi bik te’ tan mai a ni lova, mi fel deuh leh nun tluang nei deuhte tan mai a ni lova; khawvel tan, mi zawng zawng tan a ni.

Amaherawhchu, Ephe 2:8-a Paula’n, “Rinna avanga khawngaihnaa chhandam in ni…” a tih kha belh / sawi lan  ngei ka duh.

Kalvari-a krista hnathawh zawh tawh sa, kan sawi tak zawng zawng kha, I chanpual, ka chanpual a ni tehmeuh mai; Mahse, dar rul khai en apiang ten damna an chang ang khan, damna Krista leh kan tana a thil min tih sak ropui takte hi ‘a ringtu apiangte’ chanvo a ni.

Tichuan, a ring apiangte tan; Lal Isua hi damdawi azawnga damdawi tha ber, eng natna atan pawha ‘damna thlen thei’, chawh sual awm reng reng lo ‘tinreng damdawi’ a ni.

Chu damna chanchin leh tidamtu chu, vawiinah hian kan zingah Lalpa’n a tharin min hriattir leh ta a. I damna tur, Krista; kraws lera khai kana awma hi, fiah taka I hmuh theih nan, I mit tih varin lo awm se tih hi…ka tawngtaina leh duhsakna che a ni.

Sunday, 22 March 2020

CYBER CHURCH



1.    A Bultanna:                                          
Hri leng avanga mi tam tak pawn chhuak thei/duh lova kan inkharkhip lai leh, kum za nufa teh meuh, bahlah la awm hauh lova kan inkhawm (worship) kallai a chawlh thuap lai hian, ‘hun tha a inhawng ve ta’ tiin Cyber Church chungchang thu hi ka han ziak a. ‘Kan tunlai khawvel hun (present context) hman mekin min la permit lo’ tih ngaihtuahnain  hun rei tak min khap hnuin; tangkai leh hlawk taka kalpui thei kan awm ngei dawna a lan avang leh he movement hi chak taka a kal reng tho avangin Cyber Church chungchang thu hi sawi ngei a ngai a ni. Mi thenkhat chuan kan hre fo tawhin a rinawm a; he tiang kohhrana member lo ni tawh pawh kan awm mial maithei bawk.

He thuziak hi a tawi zawk zawk dawn lo va. Tin, a hnuaia MEDIA LAM KAIHHNAWIH ka thuziak, tarlante nen hian chilh khawm theih hun a la awm ngeia ka rin avangin, a sei leh tawi thuah ka inthlahrung vak ta lo a ni.

Thuziak thenkhatte chu:
-    Thawnthu Lam Panin
-    Online Mission/Missionary
-    Christian Communication
-    Digital Fasting
-    Krista Thuhretu – Khawvel Danglam Zelah (Witnessing Christ in the Context of Post-Modern Culture)
-    Cyber-Theology
A hnui ber hi ka la ziak zo chiah lo va; ‘Digital Fasting’ tih loh, a dang zawng hi kohhran chanchin buah (Kohhran Beng) tih chhuah tawh vek an ni.

Cyber church hrilhfiahnain bul kan tan ang a. A lo zik chhuah dan te, a thil tum te, a hmelhmang (component) te, serh leh sang chungchang te, a thatna leh that lohna te leh  Cyber Church thil tum leh nih phung atanga entaw tur emaw hman tangkai theih kan neih leh neih loh thu hmangtein thupui hi tarlan kan tum dawn a ni.

2.    Cyber Church Chu Enge?:
‘Cyber’ tih thumal hi hrilhfiah a har hle a. Computer leh internet lo piangin thumal pahnih a hrin ‘Cyber-Space’ thumal atang daihin hrilhfiah tum ta I la. ‘Cyber’ chu Grik thumal ‘kiber’ atanga lo kal niin, ‘che vel, zin kual, kal pawh theih, etc’ tihnate a ni. ‘Space’ chu van thengreng, a zau zia hriat rual loh hmun awl tihna a ni a. Computer leh internet hmuh chhuah anih atangin he thumal pahnih, pakhat anga hman lawi si hi a lo piang ve nghal a. A tawi thei ang berin Cyber-Space chu ‘Internet khawvel’ tiin a hrilhfiah theih ang.

Tunlai hmanraw lar computer, laptop, smart phone, etc leh thil dang internet hman theihnaah hian inthlunzawm theihna (network system), screen atang a nih ngawt loh chuan, hmuh leh khawih mai theih loh hmun zau tak a awm a. Chu miah chuan data, file leh thil dang sawi sen rual loh khung khawm a ni. Kan chhehvel khawvelin hmun zau em em a nei angin, khawl changkang internet hmanga inthlunzawmte chuan khawl-chhehvel khawvel (information/ electronic environment) an siam ta a. Chu chu Cyber-Space kan tih chu a ni. Computer network (inthlunzawm) avanga ‘a tak anpui, a tak ni si lo’ hmun a ni a. Internet hmangin mi tam tak thlun zawm an ni a. Internet khawvelin chet vel theihna hmun zau tak asiam Cyber-Space chhungah chuan pawl inthlung khawm an awm a. Tum bulfuk tak neiin, kristian sakhaw lam hawi thil tih khawmna a ni a. Chu chu Cyber Church a ni ta a ni. Online a awm loh chuan he kohhran hi a che thei lova, chuvang chuan ‘Online Church’( Internet hmanga inthlunzawm kohhran) tiin an ko thin a. Tin, ‘Virtual Church’ (internet khawvela hlim thla, a tak anpui kohhran) tia hriat a ni bawk.

3.    A lo Pian Chhuah Dan:
Kum 1980 bawr vela Personal Computer (PC) a lo lar chhoh khan, kohhrana mi inhmang tak tak; pastor, minister leh mi vantlang Pathian ngaihsakte pawhin PC hi an hmang tangkai ve nghal a. Rawngbawlna hmanraw pawimawh tak niin; US-a United Methodist Church din ‘The Church Computer User’s Network’ (CCUN) te, Evangelical Church din, tualchhung huap ‘Bulletin Board System’ (BBC) te chu a hun laia hriat hlawh leh hman tangkai tak an ni.

A tirah chuan Cyber church hi website atanga sermon leh thil dang post vel mai mai atanga intan nia sawi a ni a. Kohhran (visible/traditional church) memberte zingah inpawhna (interaction) tha a awm theih nan leh mite, a bikin member hlate hui khawm an nih theih nan website chu hman tangkai thin a ni. Kohhran kalphung pangngai ang diak diak ni lo, a thlakna tur thil thar (alternative) kohhran mite hlui duhna avang te, chu tiang ang zulzuia mite kaihhruai tur leh hui khawm tur te, zirtirna pe turtea Pathian rawngbawltu thinlunga duhna lian chho zelin Cyber Church hi a hrin chhuah a ni ber.

Mi tam tak chuan, “Tuna Cyber Church kan hmuh leh hriatte hi ‘lung leh mihring hmanga din kohhran’ (brick-and-mortal church) atanga lo zi chhuak a ni” tiin an sawi thin a. Chu chuan a dawngsawngtu azirin awmzia chi hrang hrang a nei thei a;

i)    Thlarau atanga zi chhuak ni lo ‘din’ Internet khawvel kohhran tihna a ni thei a.

ii)    Kohhran ding lai (visible/traditional church) Pathian Thlarau chenna leh inpuan thinna; lunga sak biak in nei, mihring pungkhawm hmanga din kohhran atanga lo zi chhuak kohhran tihna a ni thei bawk ang.

A bul tumtu leh din hmasa bertu hi hriat theih a ni lo a. Amaherawhchu, a chunga poin hnihna zul zuia hrilhfiahna kan siam dawn chuan; kohhran (visible church) lo ding tawh saa Pathian rawngbawltu mi tangkai takin sakhaw thil theh darh nan te, zirtir leh hriattir nan te, inkawhhmuh nan te, leh Pathian chibai buk ho nantea website tangkai zia a hriat avangin network hmangin mite a thlung khawm ta a. Tichuan mumal zawka thuam leh tihchangtlung zelin, kalphung pangngai tak neiin duan chhoh a ni a, a lo thang zela Cyber Church chu a lo piang ta a ni ber.

4.    Cyber Church Din Chhan leh Thiltum:
Eng kohhran pawhin thil tum, din chhan kan nei vek a. Entir nan BCM din chhan (mission statement) langsar ber zinga pakhat chu, ‘Pathian Ram a lo zau a, a lo ngheh a, a lo lan fiah zel theih nan’ tih a ni. Chu tiang bak chuan khawvel huapa Cyber Church sang tam takte hian thil tum emaw din chhan thuhmun an nei a, chungte chu;

i)    Internet khawela Isua Krista Chanchin Tha hril leh hriattir.

ii)    Local church (visible/traditional church) memberte zingah inpawhna tha a awm theihna tura lei dawh.

iii)    Kohhran member mi tupawhin, an awmna hmun theuh atanga kohhran an pawh reng theihna tura kawngka hawn sak (to serve as a portal/gateway…)

iv)    Samkhai zawka sakhaw thiltih, a bikin Pathian chibai buk theihna buatsaih.

v)    Pathian pawlna hmanrua (devotional materials) leh thlarau lam thurawn (pastoral counselling) miin an dawn reng theihna tur buatsaih. Tihte a ni.

Heng bakah hian kohhran ding mek (traditional/visible church) hian kalphung thar (alternative) eng emaw a mamawh nia hriatna lian tak a awm a. A bikin mi thenkhat, a hnuaia tarlante ang hian kalphung pangngai thlakna (alternative for traditional church) an mamawh nia hriat vangin Cyber church hi mi tam takin an din bawk. A hnuai amite hi chu tiang zing ami chu a ni;

i)    Eng thil avang pawha kohhran chhuahsan tawhte hnena an thlarau mamawh phuhruk sak a nih theih nan. 

ii)    Taksa lam harsatna kawng hrang hrang avanga mahni in chhuahsan thei lo leh biakin thleng thei lote tan.

iii)    Thilpek avang te, bulding sak avang leh thil dang vangtea kohhran (traditional church) boruak ngaithei loa hnuchhawn tawhte tan.

iv)    Kohhrana member pangngai, mahse pulpit atanga thutak dawn tur hmu lo nia inhriate tan.

v)    Kohhran hun ruat sa (schedule) tam tak hi mi thenkhat, a bikin mahnia khawsate hian an nang fuh thei lo emaw an hun neih dan nena inhne rem thei lo a awm thin. Chu tiang mite chuan an hun neih dan mila kohhran programme an chhim ve theihna tura hun thawl zawk (flexible schedule) buasaih tul tihna vang a ni bawk.

vi)    Kristian ni lo ten Kristiante thurin leh tih dan an lo hriat a, an chhim a, an thinlung hneh leh Krista ke bula hruai an nih mial theih nan.

vii)    Kohhran member pangngai, a rawngbawlnain a phut anga inbuatsaih ngaiin a inbuatsaihna tur thil mamawh a dap khawm zung zung theihna tur buatsaih.

5.    Cyber Church Hmelhmang:
A hre ngai lo leh eng angin nge he tiang kohhran hi an kal ve tih hre chak hrim hrimte tan, a hnuaiah hian Cyber Church hmelhmang, nihna leh a lan dan tar lan a ni a. Tablet, laptop, computer, etc atanga Cyber Church thlun zawm theihna (link) eng pawh I neih chuan heng hi screen-a lo lang tur tlangpui chu a ni.

-    Chibai bukna (Greeting)    : Kohhran I tlawh huna, mi dang chibai I bukna leh mi dangin chibai an buk theihna tur che a ni ber.

-    Titina Pindan (Chat room)    : He hmun atang hian kohhrana member, I hmelhriat leh hriat loh, I duh apiang, I titipui theihna hmun tur a ni.

-    Thuhril (Preaching)    : He hmunah hian Pathian thu chi hrang hrang ngaihthlak tur a awm a. Hun awm dan azira live-a thusawi ngaihthlak theihna a ni bawk.

-    Rimawi leh Pathian Thu (Music & Scripture): He hmunah hian rimawi chi hrang hrang ngaihthlak tur a awm a. Tin Pathian Thu chhiar leh ngaihthlak tur chi hrang hrang a awm bawk. Miin live-a kohhran Pathian chibai buk lai a zawm a nih chuan, he hmun kaltlang hian hla sa leh Pathian thu ngaithlain hun a lo hmang ve thei dawn a ni.

-    Tawngtaina (Prayer)    : Cyber Church hian tawngtai Subject in share tawn turin hun a hawng reng a. Tawngtai hona leh rawngbawlna miin a neih theihna tur a ni.

-    Mikhual Chhinchhiahna (Guest/visitor book)    : He tiang chhinchhiahna hi cyber church tam takin an nei a. Mikhual emaw lo tei lut ve nawlh nawlh ten greeting leh thuchah an nei a nih pawhin chutiang thil an hnutchhiah theihna tur chu a ni.

-    Kohhran Thupuan (Information)    : Kohhran thupuan inhriattirna hmun a ni a. Tin zawhna leh chhanna a mamawh apiangte tana inpek tawn theihna tura duan a ni. Pathian thu lam zawhna te, thurin leh thil dang zawhna awm apiang zawh theihna a ni a. Tin Pathian thu hriatna lama (bible knowledge) inpek tawnna a ni.

Heng a chunga kan tarlan zawng zawng hi, hmun khatah hmuh tur a awm vek lo maithei a. Chutiang bawkin, web develop lama a ngaihna hriate chuan, heng a chunga mi ang lo, thil tul dang pawh a tul ang zelin an siam belh thei ang.

6.    Serh leh Sang Thil:
Cyber church-ah hian serh leh sang thil – Baptisma te, Lalpa Zanriah te, leh thil dang pawh tih thin a ni a. Amaherawhchu, a taka chan leh tih nen  a inang thei lovang tih erawh kan hrethiam theiin a rinawm. Mimal zalenna (Individual freedom/liberty) an dah lian a. Mi tin inpuithiam theihna zalen (priesthood of all believers) tih hi a taka an kalpui avangin, serh leh sang tih hi a theih ve zel a ni. Entir nan; miin Lalpa Zanriah sacrament a chhim emaw a kil duh chuan inkaihhruaina zulzuia amah leh amah a inpuithiam chawp a ngai tihna a ni. Kohhran serh leh sang thilah kher kher hi chuan a tak taka tih nen a inan theih loh avangin mite rilrua cyber church tlak nat theih lohna chhan ber a tih theih ang.

7.    Cyber Church Thatna leh That lohna:
7.1    A Thatna:
A chunga Cyber Church thiltum leh din chhan kan tarlan atang khian a thatna kawng thenkhat chu a lang sa tawh reng a. Heng bakah hian a hnuaia point thenkhat hian a that ve riauna emaw, a remchanna, mit la tak a nih vena lai min tarlan sak theiin a rinawm.

i)    Kohhran hi englai pawhin a in ‘on’ a, duh hun hunah, remchan dan ang angin a tlawh theih a, mamawh a dap theih a, englai pawhin a inhawng reng a ni.

ii)    Cyber Church thlen theih chin hi a zau hle a, geographical boundary emaw restricted area tam takin awmzia a nei lo. Chuvang chuan khawvel kil tin atangin a zawm theih a, chutiang bawkin hmun tina Chanchin Tha theh darhna remchang tak a ni.

iii)    Thawnhnaw inbel duhzawngin awmzia leh hmun a chang ve lo. Tawnzau, saruak deuhthawa mi a inthuam a nih pawhin an leng vek.

iv)    Kum, nihna, hmel lan dan, khawsak san leh san lohin kawngro a su ve lo. Mi zawng zawng intluktlanna kohhran a ni.

v)    Mi thiam chungchuang leh subject azira mi bik awm khawmna a ni chawk a (a ni vek lo bawk), chu tiang ang mi mamawhna an awm chuan an hnen ata thurawn lak leh dawn a awlsam bik.

vi)    Community hi Cyber Church-ah chuan subject pakhat, thil hote hmang pawha siam leh huikhawm theih a ni.

vii)    Hun bituk a awm ve lo va. Amaherawhchu, thil pawimawh bikah erawh siam ve thin a ni.
viii)    A zawmtute hun thawl zawk a pe a. Zawhna leh chhanna thuah inngaihtuahna hun thawl zawk a pe.

ix)    A buatsaihtu emaw hruaitu a that dan azirin tlawhtu leh chhimtu a ngah thin.

x)    Thil tha ber ber (enormous amount of high quality content) video, audio, lehkhabu, files, etc awm khawmna a ni.

xi)    Kohhran chhungah thu pawimawh sawiho tur awm ta se, a thupui (subject) emaw a ken tel (content) kha mi tinin an siam thei, a tawng chak leh khaipate chauhina an thunun kohhran a ni lo tihna a ni thei ang.

xii)    A chhunga thu pawimawh awmte hi duh chen chen a sawi ho theih. Hunin a phuar lutuk ve lo.

xiii)    Cyber Church hmang hian vantlang hmuha mi birute (Hiv/Aids patient, call girl, drugs abusers, etc) huikhawm an awlsam bik.

7.2    A That lohna:
A that lohna hnuaiah hian a remchanna (disadvantage) lam, Pawi (threat) a thlen theih, chak lohna emaw buk rih lohna (weakness) te, etc tarlangin kan khaikhawm ang.

i)    Cyber Church-ah hian mi inpe tak (committed) an tam lo. Chuvang chuan kohhran (traditional/visible church) angin ‘takna’ hmuh tur a vang a. A hlim thla (virtual) a nihna a lan hun a awm leh thin.

ii)    Thu chu tisaah a lo chang a, kan zingah a awm ta a…khawngaih leh thutakin a khat (Joh 1:14) tia kan hmuh ang deuhin, Cyber Church-ah hian ‘Thu, tisaa lo chang’ hi tawn tur a tam lo. Kohhran pangngaia mi nen kut vuana inchibai, inkuah, lu chunga kut nghata intawngtai sak, etc ang kha a awm ve lo.

iii)    Memberte rintlak zia emaw innghahna tlak (accountability) an nih leh nih loh a hriat tak tak theih loh.

iv)    Kohhran memberte thunun hi thil theih lo hang tluk a ni.

v)    Memberte tan sual zep ruk a awlsam bik. Thil sual lian tak leh pawi tak ti lo awm pawh ni se, hriat mai theih an ni lo thin.

vi)    Cyber church-ah hian Pathian mi pungkhawmte chibai buka (corporate worship) awm thin - hlim leh thlarau hnathawh duhawm tak nena Pathian fak leh zai ho ang hi tawn tur a awm ngai meuh lo.

vii)    Cyber church-ah hian inhmatawna indawrna (face to face encounter/interaction) ang hi a awm lo. Indawr tawnna (dialogue), hmai hmaa neih leh social media kal tlanga neih hi a inang thei ngai lovang.

viii)    A taka mi tanpui leh mi dang rawngbawl sak hi cyber church-ah chuan a rem lo ang a ni.

ix)    Cyber church ‘ti nung rengtu chu’ internet hman theihna a ni. Internet  a awm loh chuan ‘kohhran thi’ a ni leh mai.

x)    A buatsaihtu emaw leadership vuantu kha thil pawmzam thei tak/ngawih chuh thei tak (laissez-faire?) ni ta se, kohhran chhunga buaina awmin rei loteah harsatna lian tak a thlenn thuai dawn tihna a ni a. A Khauh (strict) lutuk lahin mi dang a hnar awlsam hle dawn tihna a ni thei bawk a. Thlarau hnathawh awm lutuk lo mahse, mi, a ngaihna hria leh hre lo inkar kha kohhran tha taka kal tirtu lrh kl tir lotu a ni vel mai mai thei.

xi)    Khawl hmang tangkaia kohhran din a nih miau avangin tunlai cyber security issue tam tak awm ang hi hatsatna a hmachhawn tur zing ami a ni.

xii)    Mi an nihna anga inchhal ni si lo (impostor) te hi buaipui tham an awm.

xiii)    Mi tam tak chuan, ‘Cyber Church hi kohhran tia koh tlak pawh a ni lo, internet khawvela a tak anpui kohhran lo awm ve mai a ni e’ an ti.

8    Entawn Tur Emaw Hman Tangkai Theih Kan Nei Em?:
A chunga kan tarlante khi Cyber Church chungchang thua kan hriat awm awma ngaihte an ni a. Mizo kristiante thlirna tlanglawn ber atang chuan ‘hriat ve mai mai atana tha, bengkhawn  tlakna nei lo’ tih a la ni maithei(?). Thenkhat thung chuan ‘khawvel hmun dang emaw  khawvel lehlama thil thleng, kan sakhaw biak dan leh kalphung (religious tradition) te nena inlaichinna leh inhnim hnai lo’ tiin kan ngaihtuah maithei. Amaherawhchu, he thuziak chhiattu apiang ten kan hriat reng tur chu – ‘CYBER CHURCH MOVEMENT hi tun hma kum 10 hma lam atang khan zofate zingah a intan daih tawh’ tih hi a ni.

Zoram kohhrante hi eng kohhranah pawh awm I la, a tam zawk chu kohhran mi tak, kohhran thlarauina a chhumhmin, etc kan ni deuh zel a. Eng emaw rin hran neih avanga kohhran chhuahsan mi tlemte tih loh chu mahni pawl/kohhrana (traditional/visible church) tui ang reng tak, kohhran pawn lam aia a chhungrila lungawina hmu tam zawk kan la ni deuh zel a ni. Chung avang leh thil dang tam tak avangin - Internet khawvela mumal tak leh a tak anpuia kohhran han din hluai kha tu rilruah mah a la awm lo a nih hmel a. Amaherawhchu, ‘mu leh mal nei lutuk lo kohhran’ (unorganized cyber church) hmalakna ang hi hmun tinah hmuh leh hriat tur ‘tun hunah hian’ a awm reng tawh a ni.

Tuna kan hun tawn mekin kan Pathian biak dan kalphung a sawi chet lai leh, kan biak In te kan khar rum rum lai hian; Technology + social media thiltihtheihna kan hnualsuat thinna thinlungte dah kiangin, ringtu kan nihna hi ‘brick-and-mortal-church’ ah chauh lo, Cyber-Space (Internet khawvel)-ah pawh; Chanchin Tha puan chhuah, tarlan, inpho chhuah, hman tangkai, inthlun khawm, infuih tawn, in thlamuan tawn, in tihharh tawn, Pathian biak ho dan kan dap, etc a lo tul ta a va ang ta ve (?). Chutiang ti tur chuan tun tumah hian rawtna ka neihte ka tarlang dawn lova, Cyber Church chanchin kan tarlan tak atang leh tuna mi thahnemngai leh a ngaihna hria mi tam takin ruahmanna an siam tawhte atangin; CHANCHIN THA + PATHIANRAM-in a hlawk ber theihna tur leh Lalpa PATHIAN LUNGAWI ZAWNG thei ber turin ruahmanna, rilru I seng chhunzawm zel ang u hmiang.

9    Tlangkawmna & Thurawn:
‘Thil tha lo’ ti lo tura kan inzirtirna (awareness) hian ‘ti tura inzirtirna’ a hring chhuak thei  angin, he thu ziak pawh hi ‘a tha ziktluak lo zawnga’ min kaihruai thei a ni. ‘He tiang ang kohhran hi I din ve ang u’ tia inkawhhmuhna a ni lova; Technology + Social Media miin an hmang tangkai angin I hmang tangkai deuh deuh ang u tih inkawhhmuh tumna a ni ber. Mizo society hi communitarian society, mal tlat aia tihkhawm nuamti society a ni a. Inkhawm hleithei lova kan hun tawn(g) mekin min siam takah chuan; mi ten Cyber-Space khawvel kaltlang tala an mi leh sate an ngaihven a, inhuikhawm dan an ngaihtuah hram hram ang hian, keini pawhin kan kohhran mi leh sate tan; hun tha zawk, duhawm zawk, tangkai zawk, etc kan buatsaih thei ve ngei ang tih beiseina leh chutiang zawnga ngaihtuahna ril (creative) zawk hmang tura infuihna hmanrua a ni ber. (22032020)
*************************

SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA RINGTUTE NUN KAIHRUAITU TUR

 Note: He thuziak hi BEIRUAL THUZIR, 2026 atana min ziah tir a ni a. Mahse, Netiquette lam hi ziak uar zawk tura min beisei avang leh ennawn...