Monday, 14 September 2020

GLOBALIZATION (AN OVERVIEW...)

 

Globalization is integration of societies, economies, cultures of worldwide through of process of technology, politic and trade.

Globalization is an inevitable phenomenon in human history that's been bringing the world closer through the exchange of goods and products, information, knowledge and culture. But over the last few decades, the pace of this global integration has become much faster and more dramatic because of unprecedented advancements in technology, communications, science, transport and industry.

The main features of globalization are stated below.

1. Liberalization:

The freedom of the industrialist/businessman to establish industry, trade or commerce either in his country or abroad; free exchange of capital, goods, service and technologies between countries;

2. Free Trade:

Free trade between countries; absence of excessive governmental control over trade;

3. Globalization of Economic Activities:

Control of economic activities by domestic market and international market; coordination of national economy and world economy;

4. Connectivity:

Localities being connected with the world by breaking national boundaries; forging of links between one society and another, and between one country and another through international transmission of knowledge, literature, technology, culture and information.

5. Borderless Globe:

Breaking of national barriers and creation of inter- connectedness; the ideal of 'borderless globe' articulated by Kenichi Ohmae.

6. A Composite Process:

Integration of nation-states across the world by common economic, commercial, political, cultural and technological ties; creation of a new world order with no national boundaries;

7. A Multi-dimensional Process:

Economically, it means opening up of national market, free trade and commerce among nations, and integration of national economies with the world economy. Politically, it means limited powers and functions of state, more rights and freedoms granted to the individual and empowerment of private sector; culturally, it means exchange of cultural values between societies and between nations; and ideologically, it means the spread of liberalism and capitalism.

8. A Top-Down process:

Globalization originates from developed countries and the MNCs (multinational corporations) based in them. Technologies, capital, products and services come from them to developing countries. It is for developing countries to accept these things, adapt themselves to them and to be influenced by them.

As a result, the values and norms of developed countries are gradually rooted in developing countries.

9. Global State vs Global Civil Society:

In protest against the harmful effects of globalization on the vast multitude of people all over the world, particularly in developing countries, protest marches, demonstrations and meetings have been organized in different countries. These protests have taken militant forms in the last decade. Protest groups have tried to disturb and paralyse the meetings of WTO, World Bank and IMF.

They charge that these UN-based organizations have been the agents of globalization and that they have been used by developed countries as their instruments to exploit and dominate developing countries. These protest groups-environmental groups, human rights groups, women's groups, farmers' groups and peace groups have interlocked themselves at the global level.

Key features of globalization

• Rapid expansion of international trade
• Internationalization of products and services by large firms
• Growing importance of multinational corporations
• Increase in capital transfers across national borders
• Globalization of technology
• Shifts in production from country to country
• Increased freedom and capacity and firms to undertake economic transactions across national
• boundaries
• Fusing of national markets
• Economic integration
• Global economic interdependence

 

Globalization has some advantage.

1.       Free trade is which a country does not pay a levy taxes on import or export goods or services.

2.       Globalization increase new market around the world.

3.       Globalization increases' rate of employment because new market need both skilled and un skill labor.

4.       And also globalization increases standard of living of people and reduce poverty.

On the other hand, globalization has some disadvantages.

1.       Unemployment’s rate increase in developed countries. Companies or factories in developed nation try to establish their branches in poor countries because of low cast labor. Salaries are low and work condition is often bad in poor countries. When people immigrate to other country, they transport new virus to destination country. In addition, globalization causes we forget local culture. Today, we listen to foreign music, eat fast foods like KFC, celebrate global events.

2.       It accelerated division of all humanity into 2 classes: - Global Capitalist and – Global labor

3.       It developed consumerism and individualism

4.       It created mass poverty

5.       Homogenization of culture is taken place by destroying the traditional value and culture

6.       It is another form of capitalism. It polarized the world – the rich and poor

7.       It has created inequality in the social economic aspect.

8.       It helped the privilege elites to accumulate wealth at the expense of majority of the people

9.       It has intensify the problem of migration

Tuesday, 25 August 2020

CHAK LOH APIANGA CHAK

Note" He thuziak hi 'Baptist Today' Editor Pu KMS Dawnga (Upa) min sawmna avanga ka ziah, Dt. 16th (Sun), Aug, 2020 issue-a a tihchhuah nghal nghe nghe kha a ni a. Ka blog-ah hian kan dah ve hrim hrim a ni.

Thupui atana kan hman hi Paula tawngkam, “Ka chak loh apiangin a ni ka chak thin ni (2Kor12:10b) tih atanga lak a ni a. A nihna ang ngau ngaua lak chuan thu inkalh anga ngaih theih, mahse dikna nei leh thu awmze ril tak nei si a ni. He tiang ang tawngkam hi paradox emaw paradoxical statement tiin an sawi thin a. Bible-ah hian tam tak a awm a, Isua pawhin zirtirna hmanrua (teaching method) atana a hman tangkai fo zinga mi a ni. Paula’n he thu a sawi chhan kan chhui vek dawn chuan a sei dawn a, chuvang chuan thupui atanga zirtur tha awm ang angte a hnuai ami ang hian lo tarlang ta i la.

1.      Paula chak lohna hi enge?

Paula chak lohna hi a dik ber hriat a har hle a, tawngkam hnih khahat emaw leka kan dah dawn chuan, a chak lohna chu; a nuna thil danglam thleng - a nun kal tluang tibuaitu, a chhungrila indona thlen thei, thil danglam lo thlengin hun rei lote chhung atana a tihbuai ve zawkte an ni tlangpui thin.

Paula chak lohna chungchang thu kan tarlan apianga kan tarlan hmaih hauh loh tur thil pakhat awm erawh chu – Heng a nuna thil danglam thlengte hian Paula hi an thunun hlen ngai lo va; ‘chaklohna’ chakna leh thiltihtheihnate chuan an chelh bet ve tak tak ngai lo tih hi a ni. Tin, Paula chak lohna hi – inthlahdahna leh dawngdahna te, thil sual tih, adt lam a ni ve lo. 2 Korinth bung 11 & 12-ahte hian tarlan an ni a, chungte chu;

i)                    A hnena Pathian inpuanchhuahna, hriattirna a dawn chu a nasat em avangin, a inngaihhlut lutuk lohnan, a taksa-ah hling pek a ni (2Kor12:7).

ii)                  Krista avangin – chhiatna te, neksawrna te, tihduhdahna te, hnawhchepnate a tawk fo va. Chung thilte (leh thil dangte pawh a ni ang) chuan ‘rilru leh taksa lama chak lo (infirmity) angin Paula hi an siam thin (2Kor12:10).

iii)                Tirhkoh anih avanga tuarna namen lo a chunga thlengte a awm bawk a- thawhrimna nasa tak, tan ina tan, thi lek leka Judate leh Rom mite laka vuakna hleihluak tak (vuak 195), lunga den, lawng chhiatna vawi thum, zan khat leh ni khat tuifinriata awm, khaw kar kawng zinna hahthlak, luite laka hlauhawmna, suamhmangte laka hlauhawmna, a chipuite laka hlauhawmna, Jentailte laka hlauhawmna, khawpuia hlauhawmna, thlalera hlauhawmna, tuifinriata hlauhawmna, unau lerte zinga hlauhawmna, thawhhahna leh thawhrimna, vawi tam tak mut hilh theih lohna, riltam leh tuihalna, chawn ei tur neih lohna, khawsik, saruaka awmna, kohhran a ngaihtuahna avanga delhtu (2 Kor 11:23-28) a tuar bawk a. Hengte hi hun rei lote chhung atana ‘Paula chak lo zawk dinhmuna dah thintu’ Paula’n ‘chaklohna’ (infirmity) tia a vuah (2Kor12;10) an tih theih ang.

 

2.      Eng tin nge a chak thin?

Rom15:1-ah tih loh chuan Paula hi ‘mi chak’ angin a insawi ngai meuh lo. Chak lo leh hlauvin, nasa taka khur chungin (1Kor2:3) tih te;  Kei ni zawng kan chak lo va (1Kor4:10), chak lote hnenah chak lo angin (1Kor9:22), ka chak lohna lo chu mahni ka inchhuang lo vang (2Kor12:5), kei mi thianghlim zawng zawng zinga te ber aia te zawk (Phil4:22), mi sual ber ka nih hi (1Tim1:15), tihkoh zinga te ber…tihkohva vuah tlak loh (1Kor15:9), tih leh a dangte chu amah leh amah a insawi thin dan zawk a ni. Amaherawhchu, Paula hi ‘mi chak’ em em a ni a. Mi chaka siamtu erawh amaha awm reng thin ‘Pathian Thlarau’ a ni. Chu Pathian Thlarau, amaha awm, a chakna thuruk ni bawk avang chuan – “Ka chak loh apiangin Pathian Thlarau a lo chak thin a, kei chu chak thei ka ni lo” a ti talh lo va; a chakna thuruk Pathian Thlarau chakna chu ‘a ta, a chaknaah pawmin’ “Ka chak loh apiangin a ni ka chak thin ni” a ti mai a ni.

Chak lohnain Paula a tihchak hlauh dan chu a hnuai ami ang hian lo tarlang i la;

i)                    Chak lohna, chak lo anga awm tir thintute hian, hun rei lote chhung atan Paula hi han phuar ve bawk thin mahse, an phuar hlen thei ngai lo (2Kor4:8-10).

ii)                  Phuar hlen chu sawi loh, Paula hian a tih tur a thulh ngai lo va; hmasawn a thulh phah lo (Phil3:14).

iii)                Chak lohna hmuna daha a awmin Paula hian Pathian fak a thulh lo (Tirh16:25).

iv)                Chak lohna chu a lawman siam saktu an ni (2Kor12:10).

v)                  Chak lohna chu a tan Pathian inpuanna hmanrua leh a thiltihtheihna tifamkimtu an ni (2Kor12:9).

Hengte avang hian Paula chuan, “Chhuang tur ka nih vek chuan ka chak lohna lam thilte a ni ka chhuan ang” (2Kor11:30) a tih phah hial a. Chak lohna a chunga thengte hi ‘a chhung nunga awm’ Pathian Thlarau avangin ‘a chak zia tilangtu’ an ni hlauh thin a ni.

Hhripui chakna – chak lova min siamtu- kan chakna lan chhuahna tur:

Tunlai hripuiin mimal leh kohhante min nghawng dan leh ‘chaklohna hmuna’ min dah hial dan hi tlema zawng lo tarlang i la;

i)                    Ringtu nuna thil pawimawh ber zing ami Pathian chibai buk ho thei lovin min siam a.

ii)                  Innhaih chilh (face to face interaction) a rem loh avangin, rawngbawlna dang nasa takin a ti thuanawp a.

iii)                Rawngbawlna thil tih theih eng emaw awm bawk mahse, kan tih theih chin hian tawp chin (limit) a nei tlat thin.

Hengte leh a dang tam takte avangin mi mal leh kohhrante chu ‘chak lo’ zawk dinhmuna ding ang kan ni mek a. Mi thenkhat chuan; inthlahdah phah nan te, tih tur tih loh – tih loh tur tih phah nan te leh social media at chilh/hman sual phahnante paw’n, adt kan hmang hial awm e.

A tawi zawngin, kan nun hi kil hrang hrangah sawi chet ni mahse hei hi theihnghilh lo i la - Paula ti chaktu leh a chakna thuruk hi keimahnia awm ve tho anih avangin; hri kaihhnawih avanga lockdown tih vel hian, kan rinna leh kan thlarau nun hi a lockdown ve tur a ni lo va, chelh din rual kan nih loh zia Pathian ram thilpek report (BCM) atanga kan hre thei angin, kan mimal nun pawhin he ‘hun khirh’ hi Pathian chak zia leh a that zia a tawnhriat (experience) mawlh mawlh hun lo ni ngei rawh se.

Chak lohna chuan ti chak che se la, I chakna Lapa chu i nunah lo inpuang mawlh teh se. Amen!

Tuesday, 2 June 2020

THLARAU THIANGHLIM SAWINA THUMAL PAULA LEHKHATHAWN ATANGA LAK KHAWM



THUHMA    :

Thlarau thumal atana hman, Grik tawng 'pnuma' hi Thuthlung Tharah hian vawi - 385 vel a awm a. Paula lehkhathawn bikah chuan vawi -161 a awm. He thumal hi Thlarau/thlarau, Pathian Thlarau, Isua Thlarau, thlarau sual, adt atan hman pawlh vek a ni. Pathian emaw Isua Thlarau, Thlarau Thianghlim sawina bik hi, Paula lehkhathawnahte hian a vaiin - 79 a awm a. Paula hi mimala Thlarau/Thlarau Thianghlim thumal hmang nasa leh a chanchin sawi tam ber a ni

A hnuaia bible thu kan thlan khawm hi Pathian emaw Isua Thlarau, a nih loh pawhin Thlarau Thianghlim sawina thumal/sentence bik a ni a. Thlarau dang sawina tawngkam a tel lo. English leh Mizo bible-ahte hian Thlarau Thianghlim (Pathian, Isua) sawina tawngkam hi capital ‘S’ a dah an ni a; thlarau dang sawina chu small letter ‘s’ a dah an ni.

Hawrawp pui leh te ‘T’ leh ‘t’ hman chungchangah hian mizo tawng bible (O.V Reference) leh sap tawng bible thenkhat (NRSV) chu ‘an fimkhur tawk lohna’ emaw chhan dang emaw ‘tum reng vanga’ ‘T’ leh ‘t’ hman pawlh hmuh tur a awm nual a, entir nan;  Tirh 2:17-a ‘Thlarau’ (‘T’ hawrawp pui) chu Joela 2:28-ah chuan ‘thlarau’ (‘t’ hawrawp te) tia ziah a ni. Thlarau thuhmun rengah khan hawrawp pui leh hawrawt te hman pawlh a ni a. Amaherawh chu saptawng bible-ahte hian hman dan inang lo a awm nual a, entir nan – 1Kor2:12 “Thlarau Pathian hnen ami chu kan hmu zawk” tih hi saptawng bible thenkhatah (NRSV)  hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hman laiin, (KJV edition thenkhat)-ah hian hawrawp te ‘s’ (spirit) a hmang ve tlat. 1Kor14:2-a, “Thlarauvah chuan thuruk a sawi a ni” tihah hian NRSV-ah chuan hawrawp pui ‘S’(Spirit) a hmang a, KJV-ah chuan hawrawp te ‘s’ (spirit) a hmang.

He mi chungchanga kan hriat ngei atana tha (fel fai taka rem vek ni lo) thil dang lo tarn belh i la;

1) Rom9:1 (NRSV-New Revised Standard Version) & Rom14:17; 15:13,16 (KJV-King james Version)-a Holy Gosh chu Mizo bible-ah Thlarau Thianghlim tiin tarlan a ni a. Tirh 16:6 -a Holy Ghost (KJV) chu Isua Thlarau tiin lehlin a ni ve thung. Rom15:30-a Thlarau hmangaihna tia lehlin tur chu Thlarau Thianghlim hmangaihna tiin lehlin a ni bawk. 1Kor2:12-ah Thlarau chu Pathian hnena mi… a ti. 1Kor6:20-ah hian “In taksaah chuan Pathian chawimawi rawh u” tih a awm a. KJV-ah chuan in taksa leh thlarauvah chuan…tiin a awm a, NRSV-ah chuan ‘thlarau’ hi a awm lo thung. 1Kor15:45-a Adama hnuhnung thlarau chu hawrawptein English leh Mizo bible-ahte hian tarlan a ni. Adama hnuhnung hi Isua a nih chuan hawrawp pui hman awm tak(?)

2)  Tirh19:21 & 20:22: Mizo bible, he bung leh changahte hian Thlarau a lang lo. Saptawng bible-ahte chuan a awm.

3) 2Kor3:6: He bung leh changah hian, “thlarau erawh chuan a tinung thin a” tiin hawrawp te ‘t’ hman a ni a, mahse saptawng bible-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni.

4) Eph 2:22: Mizo bible thenkhatah Eph 2:22 hi a awm lo, Eph 2:32 a awm thung. Chhut sual palh niin a lang.

5) Kol1:8: Mizo bible thenkhatah chuan hawrawt te ‘t’ (thlarau) a hmang a, saptawng bible-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hmang thung.

6) Thlarau thar (Rom7:6): Mizo bible-ah chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a, saptawng bible-ahte chuan (KJV-King James Version, NIV-New International Version, NRSV-Revised Standard Version) hawrawp pui ‘T’ (Spirit) hman a ni.

7) Thianghlimna Thlarau (Rom1:4): Mizo bible-ah hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a,  saptawng bible-ahte chuan (KJV, NIV, NRSV) hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni.

8) Fa nihna Thlarau (Rom8:15): Mizo bible-ah hawrawp te ‘t’ (thlarau) hman a ni a, sawptawng bible-ahte chuan (KJV,NRSV) hawrawp pui ‘S’ (Spirit) hman a ni. NRSV bible-ah hian Rom8:15-a thlarau sawina atan hian hawrawp te a hmang zet a, mahse chang 15 thua ‘thlarau’ sawina chiah chu chang 16-ah rawn sawi nawnin (it is that very Spirit bearing witness with our spirit that we are children of God – chu Thlarau ngei chuan keimahni thlarau nen Pathian fate kan ni tih min hriattir thin) hawrawp pui a hmang thung a ni.

 9) Zakhamna Thlarau (2Kor1:22; 5:5): Sap tawng bible-ahte chuan Zakhamna Thlarau a awm hran lo – “his Spirit in our hearts as a first instalment-NRSV; as a guarantee-KJV.” tia tarlan a ni a, Pathian Thlarau sawina a ni. Amaherawh chu ‘first instalment’ anga miin pawisa a dawnin, chu chuan; dawng tlak a nih zia te, a petuin a thawhpui zel dawn tihte a tichiang a, tin a thil dawn tawh bak pawh, lak emaw dawn lehtur a la awm zel tih a tichiang (guarantee) a ni. He tiang deuh hian, Thlarau chu Paula hnenah pek a ni tawh a, amah vek leh mi dangte pawhin chu Thlarau chu kawng hrang hrangin an changin an dawng chhunzawm zel dawn a. Chu  Thlarau an dawn chuan ‘Pathianin a thawhpuiin, an tan thil a la tih sak zel dawn’ tih a tichiang tel bawk a ni.

10) Nunna petu Thlarau (1Kor15:45): Mizo bible leh saptawng bible lar ber berahte chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) leh ‘s’ (spirit) hman a ni a, amaherawhchu saptawng bible thenkhatah (GNT-Good News Translation, NLT-New Living Translation) te chuan hawrawp pui ‘S’ (Spirit) a hmang a. ‘Adama hnuhnawng zawk’ hi Isua-ah kan pawm dawn a nih chuan 1Kor15:45-a ‘thlarau’ tia bible tam taka tarlana awm hi ‘Thlarau’ (hawrawp puia intan) a ni ngei tur a ni ang.

11) Thiltihtheihna, hmangaihna leh rilru fel tak neihna Thlarau (2Tim1:7): He thlarau hi mizo bible leh sap tawng bible tam takahte chuan hawrawp te ‘t’ (thlarau) emaw ‘s’ (spirit)-a tarlan a ni a, chutihlai chuan NIV, CEV, GNT-ahte chuan hawrawp pui ‘S’ a hmang thung. Pathian pek, Pathian hnen atanga chhuak ni bawk si chu ‘Thlarau’ tia ziah tur ni awm tak kha ‘thlarau’ tiin tarlan a ni a. Thlarau Thianghlim ni lo, Pathianin mihringte hnena thlarau a pek hi, ‘Thlarau Thianghlim chakna hranpa tel lo pawhin – hlauhna thlarau mai a ni lo va, thiltihtheihna te, hmangaihna leh rilru fel tak neihna a ni’ tihnate pawh a ni thei bawk ang.

A chunga tarlan ang hian, ka en ber English Bible hi NRSV (New Revised Standard Version) & KJV (King james Version) a ni a. Chu mi atanga thil chiang tak ka hmuh chhuah tak chu - 'English bible-ahte hian dah dan inang lo a  awm nual' a ni tih hi. A chunga kan tarlan tawhte bakah hian entirna dang pakhat lo tarlang leh i la; Thirhkohte 20:22-23ah hian Thlarau thumal sawi nan capital 'S' NRSV-in a hman laiin, KJV chuan small letter 's' a hmang a. Mizo bible-ah thung chuan thlarau thumal hi sawi lan loh emaw lehlinnaah pawh a awm lo hrim hrim a ni. Hei hian a tih chian tak chu - a lehlin dan leh chhut chhuah a nih danah hian, tihsual leh hmaih palh a tam ve a ni tih a tichiang viau a ni.

A hnuaia Thlarau/Thlarau Thuanghlim thumal lanna sentence lawr khawmahte hian, a tirah Tirhkohte Thiltih bu a ‘Paula chanchin tarlan a nih hnua Thlarau sawina thumal’ dah tel a ni a.

Heng hi Dt.31st, May, 2020 PENTICOST SUNDAY (Thlarau Thianghlim Thlen Ni) hriat reng nan leh ka thil ziah lai min puitu atana ka thlan khawm leh keima kut ngeia ka type chhuah vek an ni a. Thlarau Thianghlim (Isua emaw Pathian Thlarau) chanchin zirtute tan puitu tha tak a niin ngei ka beisei.
-----------------------------------------------------------------------------

Tirh9:17    : Ka nau Saul I mit varna tur leh Thlarau Thianglim khata I awm theih nan, Lalpa I lo kalna kawnga I hnena inlar Isua khan mi rawn tir a ni.

Tirh13:2    : Tin, Lalpa rawng an bawl a, chaw an nghei laiin Thlarau Thianghlimin, “Barnaba leh Saula hi anmahni ka ruat chhan ti turin mi tihhran sak rawh u” a ti a.

Tirh 13:4    :Chutichuan Thlarau Thianghlim tirh chhuahin an kal a.

Tirh 13:9    : Tichuan Saula, (Paula an tih bawk chu) Thlarau Thianghlimin a khat a, a ni chu a en reng a, Nang mi bum hmang leh huatthlak tin renga khat pa, Lalpa kawng fel takte hi tihchhiat I bang lovang maw? Hre rawh, tunah Lalpa kut I chungah a tla a nih hi, I mit a lo del ang a, khaw eng I hmu rih lovang” a ti a.

Tirh13:52    : Tin, zirtirhote chu lawman leh Thlarau Thianghlimin an khat hlawm a.

Tirh16:6    : Tin, Thlarau Thianghlimin Asia rama thu hril a khap avangin Phrugia leh Galatia ram chu an fang chhuak ta a…Tin, Musia ram kiang an thlenin Bethunia rama luh an tum a, nimahsela Isua Thlarauvin a phal si lo va.

Tirh 19:2    : Ani chuan an hnenah, “In rin tirh lai khan Thlarau Thianghlim in chang em?” a ti a. Tin an ni chuan a hnenah, “Chang lo, Thlarau Thianghlim a awm tih reng hriat pawh kan hre lo” an ti a…Tin, Paulan an chungah a kut a nghat a, Thlarau Thianghlim chu an chungah a lo thkeng ta a ; tichuan tawng hriat lohten thu an sawi a, Pathiann thu pawh an hril ta a. (Thlarau Thianghlim hnathawh ropui tak Paula chunga thleng hi tarlang tel i la - Tirh19:11-12: Tin, Pathianin Paula kutin thilmak namen a tih tir lo va; Chutichuan a taksa ata inhrukna puante emaw, fenthuahte emaw damlote hnenah an rawn keng a, an nate a reh thin a, an kawchhung ata ramhuaite pawh an chhuak thin a).

Tirh19:21    : Tin, chung zawhah chuan Paulan Thlarau atangin thutlukna a siam a, Makedonia ram leh Akaia ram chu fan chhuah riha Jerusalem khuaa kal a rilruk a
{English version angin; (Purposed in the Spirit -KJV; resolved in the Spirit -NRSV) he thu hi lehlin a ni. Mizo Bible-ah chuan Thlarau tih thumal hi a lang lo}.

Tirh20:22-23    :Tunah hian Thlarau lam (as a captive to the Spirit – NRSV; bound in the spirit – KJV, English version thenkhat hian capital ‘S’ hmang an awm laiin, small letters ‘s’ hmang pawh an awm a. Mizo Bible-ah chuan T/thlarau lam reng a lang lo) atanga kal lo thei lova ka inhriat avangin Jerusalem khuaah ka kal dawn hi chutah chuan ka chunga thil lo thleng tur chin ka hre lo.
Thlarau Thianghlimin, “Phuarna leh hrehawmnain a hmuak a che” tiin khaw tinah min hriattir thin, chung chauh chu ka hria a ni.

Tirh20:28    : Pathian kohhran ho, ama thisena a leite chu chu chawm turin, nangmahni leh in hote zawng zawng chungah chuan fimkhur rawh u. Thlarau Thuanghlimin an chunga hotuah a siam che u hi.

Tirh21:4    : Turi – an ni chuan Thlarau hrilhin Paula hnenah Jerusalem khua tlawh loh tur an ti a.

Tirh21:11    : Paula kawnghren a la a,…”Jerusalem khuaa Judate chuan hetiang hian he kawnghren neitu hi an phuar ang, Jentailte kutah an pe bawk ang’ Thlarau Thuanghlimin a ti a” a ti a.

Tirh28:25    : Thlarau Thianghlimin zawlnei Isaia kaan in thlahtute hnena a sawi kha, a dik ngawt mai…

Rom5:5    : Tin, Thlarau Thianghlim kan hnena min pek khan Pathian hmangaihna chu kan thinlunga a leih tawh avangin beiseina chuan a ti mualho lo va.

Rom7:6    : Lehkha ziak hlui ang mai ni lova, thlarau thara rawng kan bawl theih nan…

Rom 8:2    : Krista Isuaa nunna Thlarau dan chuan sualna leh thihna dan ata chu mi tichhuak tawh si a.

Rom 8:4    : Tisa dan zawh lova, Thlarau dan zawh zawktu keimahniah hian dan thuruat chu hlena a awm theih nan.

Rom 8:5    : Tisa dana awmte chuan tisa lam thilte an duh thin, Thlarau dana awmte chuan Thlarau lam thilte an an duh thin.

Rom8:6    : Tisa lam thilte duh chu thihna a ni si a, Thlarau lam thil duh erawh chu nunna leh thlamuanna a ni.

Rom8:9    : Pathian Thlarau nangmahniah a awm takzet chuan tisaa awm in nil ova, Thlarauva awm in ni zawk e. Amaherawhchu tupawh Krista Thlarau nei lo chu amah ami a ni lo.

Rom8:10-11 : Krista chu nangmahniah a awm si chuan sualna avangin taksa a thi a ni. Thlarau erawh chu felna avangin nunna a ni. Nimahsela mitthi zing ata Isua titho lehtu khan, nangmahnia awm Thlarau zarah chuan in taksa thi theite chu a tinung bawk ang.

Rom8:13    : Tisa dana in awm chuan in thi ngei tur a ni; amaherawhchu taksa thiltihte Thlarauava in tihhlum thin chuan in nun gang.

Rom8:14    : Pathian Thlarau hruaia awm apiangte chu Pathian fate an ni si a.

Rom8:16    : Thlarau ngei chuan keimahni thlarau nen Pathian fate kan ni tih min hriattir thin.

Rom8:23    : Keini ngei pawh, Thlarau hmahruai (first fruit) neitute hian, fa kan nihna nghakin, keimahni pawh kan rilruin kan rum bawk si.

Rom8:16    : Chutiang bawkin Thlarau chuan kan chak lohnate a pui thin a, engtia tawngtai tur nge tih kan hre si lo va; nimahsela Thlarau chuan rum sawi hleihtheih lovin min tawngtaisak thin.

Rom8:17    : Tin, Pathian duhzawng ang zelin mi thianghlimte chu a tawngtaisak thin avangin rilrute entu chuan Thlarau duhzawng chu a hre thin a ni.

Rom9:1    :Kristaah chuan thu tak tak ka sawi a ni, ka daw lo ve, Thlarau Thianghlim zarah chuan ka chhia leh tha hriatna pawh hian mi hriatpui a…

Rom14:17    : Pathian ram chu ei leh in lam thu a ni si lo va, felna te, remna te, Thlarau Thianghlima lawmna te a ni zawk e.

Rom15:13    : Thlarau Thuanghlim thiltihtheihna zarah beiseina in ngah theihna turin, beiseina Pathian chuan in rin avangin, lawman leh remna tinrengin tikhat che u rawh se.

Rom15:16    : Ka Jentail hlante chu Thlarau Thuanghlim tihthinghlim an ni a, lawm tlak an nih theihna turin, Pathian chanchin Tha kawngah puithiam hna ka thawk a ni.

Rom15:18    : Kristan Jentailte awihtir turin thusawi leh thiltihin, chhinchhiahnate leh thilmakte thiltihtheihnaa, Thlarau Thianghlim thiltihtheihnaah chuan, keimah mi hmanga a thiltihte lo chu engmah ka sawi ngam si lova.

Rom15:31    :Jerusalem khua atan chhawmdawlna ka ken hi mithianghlimho lawm zawng tak a nih theih nan mi tawngtaipui hram hram turin lalpa Isua Krista leh Thlarau Thianghlim hmangaihnain ka ngen chiam a che u.

1Kor1:5    : In rinna chu mihring finnaa innghat lovin, Pathian thiltihtheihnaa innghata a awm theih zawkna turin, ka tawngka chhuak leh ka thu hrilhte chu thu finga thlemna thuin a ni lo va, Thlarau leh thiltihtheihna hriattirin a nih zawk kha.

1Kor2:10    : Mita hmuh ngai loh, benga hriat ngai loh…keini erawh chu chung chu Pathianin Thlarauvin min hriattir ta a ni. Thlarau chuan engkim a chhui chhuak si thin; a ni, Pathian thu ril pawh.

1Kor2:11-12    : Mihring thute chu mihring rilru, a chhunga awm vek lo chuan mihring zingah tuin nge hria ang? chutiang bawkin Pathian thute chu Pathian Thlarau vek lo chuan tuman an hre lo…keini zawngin khawvel thlarau ni lovin, Thlarau Pahian hnen ami chu kan hmu zawk ani.

1Kor2:13    :Mihring finna zirtir thua sawi lovin, Thlarau zirtirna thua sawi zawkin Thlarau lam thute chu thlarau lam mite hnena hrilhfihin, chung thil min pek thute pawh chu kan sawi thin.

1Kor2:14    : Khawvel mi chuan Pathian Thlarau lam thilte chu a lawm thin lo, ani ngaih chuan atthlak a ni si a; Thlarauva hriatfiah a nih avangin a hre thei lo reng reng bawk a ni.

1Kor3:16    : Pathian in in nih leh Pathian Thlarau nagmahniah a awm reng tih in hre lo vem ni?

1Kor6:11    : Lalpa Isua Krista hmingah leh kan Pathian Thlarauvah tlenfai in ni tawh a, tihthianghlim in ni tawh a, thiam chang in ni tawh.

1Kor6:19    : A nih leh, in taksa chu in chhunga awm Pathian hnen atanga in hmuh Thlarau Thianghlim in a ni tih in hre lovem ni le?

1Kor7:40    : Kei pawhin Pathian Thlarau chu nei ve bawkin ka inring a ni.

1Kor12:3    : Tuman Pathian Thlarauva thu sawiin, “Isua chu anchhe dawng a ni” an ti ngai lo; tin, tuman, Thlarau Thianghlimah chauh lo chuan, “Isua chu Lalpa a ni” an ti ngai lo tih ka hriattir a che u.

1Kor12:4    : Thilpek hrang hrang a awm a, Thlarau eraw chu hmun khat a ni.

1Kor12:7-11    : Nimahsela sawt tlanna turin Thlarau hriattirna chu mi tin hnenah pek theuh a ni. Mi pakhat hnenah Thlarauvah chuan finna thu pek a ni a; mi dang hnenah chu Thlarau vek thu chuan hriatna thu pek a ni a; tin, mi dang hnenah chu Thlarau vekah chuan rinna pek a ni a; mi dang hnenah Thlarau hmun khatah chuan tihdamtheihna thilpekte pek a ni a; mi dang hnenah thilmak tihtheihna…thuhril theihna…thlaraute hriat dik theihna …tawng chi hrang hranga thusawi theihna…tawng hriatlohte hrilhfiah theihna…chung zawng zawng chu, Thlarau hmun khat vek chuan mi tin hnenah a duh ang zela sem theuhvin a thawk thin.

1Kor12:13    : Kan zain, Juda emaw, Grikte emaw, bawih emaw, bawih lo emaw, taksa pum khata awm turin Thlarau pakhat chauhvah Baptist-in kan awm theuh si a. Thlarau pakhat chauh min in tir theuh bawk a.

1Kor14:2    : Tawng hriatlohva thusawi chuan…tuman a thusawi chu an hre si lo, nimahsela Thlarauvah chuan thuruk a sawi a ni.

2Kor1:21-22    : Kristaa nangmahni nena min tinghettu leh keini min thihtu chu Pathian a ni. Ani chu min chhinchhiahtu (seal) leh kan thinlunga zakhamna Thlarau (first instalment-NRSV; guarantee-KJV) min petu a ni bawk a.

2Kor 3:2-3    : Nangni hi kan lehkha, kan thinlunga ziak…keimahni min ziak tir, Pathian nung Thlarauva ziak zawk, lung pheka ziak ni lo, tisa thinlung pheka ziak zawk chu in ni…

2Kor3:6    : Lehkha thu mai chuan a tihlum si thin a, Thlarau erawh chuan a tinung thin a ni.

2Kor3:7-8    : Mosia hmel a ropui avangin…thihna rawngbawlna…chuti khawpa ropuiin a thlen chuan, Thlarau rawngbawlna chu engti taka ropuiin thleng ang maw?

2Kor3:17    : Lalpa chu Thlarau chu a ni a; Lalpa Thlarau awmna apiangah chuan zalenna a awm thin.

2Kor3:18    : Keini chu kan zain hmai khuh lovin darthlalang anga Lalpa chhun enin, ropuina atanga ropui zelin,…Lalpa Thlarau ata chu kan hmuh ang zelin.

2Kor5:5    : (Kan rum takmeuh si…rit phurin kan rum takzet si a,…sin thuaha awm kan duh vang a ni zawk, thi thei hian nunna lem zawhin a awm theih nan) Chumi ngei atana min buatsaihtu chu Pathian a ni. Zakhamna (guarantee) Thlarau min petu kha.

2Kor13:14    : Lalpa Isua Krista khawngaihna te, Pathian hmangaihna te, Thlarau Thianghlim pawlna te chu in zaa hnenah awm rawh se.

Gal3:2        : Dan thiltihte avangin nge Thlarau chu in hmuh, in ngaihthlaka in rin avangin?

Gal3:3        : Heti emin in a maw?Thlarauva tan tawh siin, tisain in zo dawn em ni?

Gal3:5        : In hnena Thlarau petu che u leh in zinga thilmak titu chuan Dan thiltihte avangin nge a tih, in ngaihthlaka in rin avagin?

Gal3:14    : Rinna avangin Thlarau tiam chu kan hmu thei ang.

Gal4:6        : Fa in nih avangin Pathianin a fapa Thlarau chu, “Abba (Ka Pa) tia auvin kan thinlungah a rawn tir a.

Gal4:28    :Tisa dana lo piang chuan Thlarau dana lo piang chu a tiduhdah ang khan, tunah pawh chutiang bawk a ni.

Gal5:5        : Keini zawngin Thlarau zarah rinnain felna beiseina kan nghak si a.

Gal5:16    : Chutichuan hei hi ka ti a ni, Thlarauvah awm rawh u tichuan tisa chakna chu in zawm dawn lo nia.

Gal5:17    : Tisa hian Thlarau dona lam a chak thin, Thlarau pawhin tisa dona lam a chak bawk si thin.

Gal5:18    : Niamhsela Thlarau hruaia in awm chuan Dan hnuaih chuan in awm lo ve.

Gal 5:22    : Thlarau rah erawh chu hmangaihna te, hlimna te, remna te, dawhtheihna te, ngilneihna te, thatna te, rinawmna te, thuhnuairawlhna te, insumtheihna te a ni zawk e.

Gal5:25-26    : Thlarauva nung kan nih chuan Thlarauah vek I awm leh bawk ang u. Incho tawna initsik tawnin I inngaihlu suh ang u.

Gal6:1        : Mi sual engpawh a tih lai phawkin awm se la, nangni Thlarau mite u “Thlemna ka tawk ve dah ang e” tia inveng tha chungin chutiang mi chu thuhnuairawlh takin tungding leh rawh u.

Gal6:8        : Mahni tisa lama thehtu chuan tisaa mi chhiatna a seng ang a; Thlarau lama thehtu erawh chuan Thlarauva mi chatuan nunna a seng dawn a ni.

Eph1:13    : Amahah chuan nangni pawh thutak thu (in chhandamna Chanchin Tha chu) in ngaihthlak a, rin pawh in rin hnuin, amahah chuan Thlarau Thianghlim tiam chuan chhinchhiah in awm kha.

Eph2:18    : Ama zaran Thlarau hmun khata Pa hnena luh theihna kan nei ve ve a ni.

Eph3:5    : (Krista thuruk ka hriat zia hi in hre thei ang) Chu chu tun laia a tihkoh thianghlimte leh a zawlnei thianghlimte hnenah Thlarau hriattirin a awm ta ang hian, tunhma lam khan mihring fate hnenah hriattirin a awm ngai lo.

Eph3:16    : A ropuina ngah zia ang zeal a pek theihna tur che u in, mihring chhung nunga a Thlarau (through His Spirit in the inner man-KJV) chuan thiltihtheihna neiin a tichak ang che u. (Mizo Bible-ah hian ‘a Tharau’ tih thu lanna reng a awm lova, a lehlin dan hi ka duh khawp loh deuh avangin, letlingin keima irawm chhuakin ka dah a ni)

Eph 4:3    : Thlarau inpumkhatna chu vawng tura bei a, a kohna che u phua awm turin, kei, Lalpaa mi tang hian ka ngen a che u.

Eph3:4    : Taksa pakhat leh Thlarau pakhat chauh a awm a.

Eph4:30    : Pathian Thlarau Thianghlim chu tilungngai suh u, tlanna ni atan chuan amahah chhinchhiaha in awm kha.

Eph 5:18    : Thlarauva khatin awm zawk rawh u.

Eph6:17    : Chhandamna lukhum leh Thlarau ngulhnam (Pathian Thu chu) la u la.

Eph6:18    : Tawngtaina leh dilna tinrengin eng hun pawha Thlarauva tawngtaiin chu mi kawngah chuan mi thianghlim zawng zawng tan thahnemngai tak leh dil tlatin ngaihven rawh u.

Phil1:19    : Chu chu in mi tawngtai sakna avang leh Isua Krista Thlarau mi pek avangin ka chhandamna a lo ni dawn tih ka hre si a.

Phil2:1    : Chutichuan Kristaah tanpuina reng reng te, hmangaih thlamuanna reng reng te, Thlarau pawlna reng reng te, lainatna leh khawngaihna reng rengte a awm chuan…

Phil3:3    : Keini, Pathian Thlarau zara Pathian bia leh, Krista Isua chhuang leh tisa chunga rinna reng nghat lotute hi serhtanho kan ni zawk si a.

Kol1:8        : (Epaphra hi kan aiawhin Krista rawngbawltu rinawm tak a ni a) ani hian Thlarauva inhmangaihna chu min hrilh bawk a.

1Thes1:5    : (Unau, Pathian duh takte u, a thlan zia che u kha kan lo hria a) kahtia kan Chanchin Tha chu thu chauhva in hnena thleng lova, thiltihtheihna leh Thlarau Thuanghlim leh nasa taka rin tlatna nen a lo then zawk kha.

1Thes1:6    : Thu chu hrehawm tuar chungin, Thlarau Thianghlim lawmin, in lo pawm a, keimahni leh Lalpa zirtute in lo ni a.

1Thes4:7-8    : Pathianin bawlhhlawh turin min ko si lo va, thianghlimah min ko zawk a ni. Chuvangin a pawisa lotu chuan mihring pawisa lo a ni lo va, pathian a Thlarau Thianghlim pe thintu che u chu a pawisa lo a ni.

1Thes5:19-20    : Thlarau chu timit suh ula; thu hrilte hmusit suh u.

2Thes2:13    : Unaute u, Lalpa duhtakte u, Thlarau Thianghlim leh thutak awih a chhandama awm turin atir ata Pathianin a thlan che u avangin in chung thuah hian Pathian hnenah lawmthu hril fo tur reng kan ni.

1Tim4:1    : Nakin hunah chuan mi thenkhatte chu, mi dawtheite vervekna avangin hruaibona thlaraute leh ramhuaite zirtirna thu ngaihsakin rinna chu an la bansan ang tih Thlarau chuan chiang takin a sawi a.

2Tim1:14    : Thil tha I hnena kawl tira awm kha, kan chhunga Thlarau Thianghlim awm hianin vawng tha rawh.

Tita3:5    : Thil fel taka tih, keimahni ngeia tihte chu chumi avang ni lovin, siamtharna silna (water of rebirth and renewal) leh Thlarau Thianghlim siam thatlehna chuanin a khawngaihna ang zel zawkin min chhandam ta.

Tita3:16    : Chu Thlarau Thianghlim chu Isua Krista min chhandamtu zarah chuan nasa taka kan chunga a leih kha.

Philemona    : He lehkhathawnah hian Thlarau Thianghlim kaihhnawih thumal a awm lo.


Thursday, 7 May 2020

HMASAWNNA & DAM KHAWCHHUAHNA ATANA HMALAK DAN THENKHAT. (POLITICIAN-TE HMALAK DAN...?)



Thupui atanga kan hmuh ang hian, hruaitu dinhmun luahtuin (politician?), mihring hmasawnna leh dam khawchhuahna tur atana hma a lakin, hmalak/tih dan lar tak kawng thum (3) a awm a: Chungte chu;

1. Harsatna a nih ang ang a, huai taka hmachawn.

2. Mi dang him nan, hmalatuin/hruaituin a tuar hmasa ber ang.

3. Mi zawng zawng him nan, hmalatu/hruaitu ngaih pawimawh hmasak a ni ang. Tihte a ni.

A *pakhatna* hi sawi fiah ngai lova, a awmzia lang sa a ni a. Hatsatna eng pawh a lo thlenin, mi tinin a nih ang angin an lo hmachhawn ang. Mizo tawng chuan 'Arkhawthimdai hmalakna' an ti a ni awm e. He tianga hmalakna hian; a hmaa tih dan hriat chhuah lohte mi a hriattir bakah, hma lak chhunzawm dan te, finna te, chhelna te, inven dan te, adt mi a hriattir thin a. Harsatna hmachhawntuteah hlawkna tam tak a thlen ve avangin 'a tha em em a ni' an ti a.

A *pahnihna* hi chuan mi dang a ngaih pawimawh ber avangin, a tul dan angin mi dang him nan hruaitu/hmalatuin a tuar hmasa ber ang. Chu chuan mi dangah phurna leh thathona te, mite rilru hnehnate a siam avangin 'hma lakna dik leh tha ber a ni' an ti a.

A *pathumna* thung hi chuan 'mi dang' pawimawhna hre rengin; mi dang ngaihpawimawhna avang zawkin, hruaitu/hmalatuin amah a indah chungnung ber thung a. A awmzia chu a hnuai ami ang deuh hi a ni -

Tam lai hian, ei tur tlakchhamna avanga thih hmabak chhungkaw pakhat an awm a. Pa ber chu a thut mai mai chuan, amah leh a nupui fanaute an thi ngei dawn a ni. Chuvang chuan ei tur dapa a chhuah ngei a ngai a. Tichuan riltam sa leh chau tak chingin a chhuak ta a ni.

In pakhatah hian bal chhum hmin sa, thing lam tawh tlemte a va hmu a. Hmanhmawh taka lain, a nupui fanau riltama indawm kun reng tawhte tan hawn sak a rilruk ta a. Mahse, reilote a inngaihtuah hnu chuan, a bal hmuh chu a tuai fai liamluam a, amah chuan a ei zo ta vek mai a...

Thenkhat chuan he pa hi nupui fanaute aia amah a indah pawimawh avang te, a nupui fanau rilrltam no.1-a a dah loh vangtein, adt kan dem hman viau maithei. Mahse, a thawnthu chhunzawmna chu - bal a ei zawh hnu chuan; a riltam a lo reh a, a taksate a lo chak thar leh a, tichuan chaw zawngin hmun dangah a kal thuai thuai a; a tawpah chuan vanneihthlak takin amah leh a nupui fanaute dam khawchhuahna tur hial a va hmuhchhuak ta zawk a ni.

POST SIAM CHHAN:
Kan tunlai hun tawn mek avang hian mi tam tak chuan *tam* kan hmachhawn ngeiin an ring. Tam nasa tak a nih loh pawhin, sum leh paia tlak hniamna nasa tak chu a thleng ngei dawn a, a thleng tan reng tawh hial a ni awm e.

Kan ram hruaitute hian a theih ang angin hma an la mek a. Hma an la la chhunzawm zel ang tih pawh ring i la. An hmalak dante hi kan thlat tlanna emaw kan dam khawchhuah theihna tur vek an nih dawn avangin, ngaihhlut sak tura rilru kan put pawh a tul ang.

Hmalak dan chi hrang hrang kan tarlante zingah khian a hmasa ber tih loh, pahnihna leh pathumna khi an hmang ngei dawn a. A eng zawk khi nge an hmalakna atana kan duh pui ber?

Mahni hmasialnaa khat mihring hian, a pathumna hi chu kan pawm lo tlangpui thin a. Mahse, miin a hmalakna atana a lo hmang a nih pawhin, a hman thiam dan leh a tawp a khar dan azirin *thatna* an nei vek a. A pahnihna hmanga mipui min kaihruai a nih pawhin, an hmalak dan leh a tawp an khar dan/a rah chhuak atangin kan lo teh sak thoin a rinawm.

Note: He thuziakah hian - 'Leadership principle/ philosophy...' emaw 'Strategical/Philosophical game...' Caring for 'Self' to Care for Others...ti ang deuha a bul tanin, a kar lakah 'People centered emaw self-centered leadership principle' tih leh a dangte pawh han belh nual i la chuan 'thuziak ril leh tha tak a ni' i ti ngeiin ka ring (? Lol).

Sunday, 12 April 2020

GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A NI.


(A thui deuh a, mahse chhiar a manhlain ka ring...? )

A chunga thupui kan tarlan hi, thawhleh hnua zirtirte tana 'thuchah hmasa ber' a ni.

Mt 26:32; MK 14:28-ahte hian Isuan a thih hmain a lo sawi lawk tawh a…”Nimahsela ka thawhleh hnuin Galili ramah in hmaah ka kal ang” a ti a (MT26:32).

He a thuchah hi a thawhleh hnuaah chuan, a lo tiam tawh ang ngeiin, zirtirte tan pek a lo ni ta a ni.

Mt 28:16-ah khan he thutiam tihhlawhtlinna hi kan hmu bawk.

A PAWIMAWHNA:
He thuchah chungchang thuah hian zawhna thenkhat a awm thei a, chungte chu;

i) He thuchah hian enge  pawimawhna a neih? Lal Isua hian engah nge a ngaih pawhmawh? Emaw...
ii) Eng theological significance nge he thuchah hian a ken tel? tihte a ni.

A pawimawhna hi – thawhleh hma leh hnua thuchah/thutiam a nih avang te, thuchah hmasa ber a nite hian a tichiang thawhkhat tawh a. Eng ti'ang taka pawimawh nge? tih hi hmuhchhuah belh kan tum dawn a ni.

ZIRTIRTE LEH PETERA KHER KHER, ENG VANG NGE?:
MK 16:7 kan en chuan he thutiam hian address bik a nei a. Chu chu Zirtirte leh Petera te an ni (Nimahsela kal u la, a zirtirte leh Petera hnenah chuan, ‘Galili ramah in hmaah a kal dawn a; in hnena a sawi ang ngei khanchutah chuan in hmu ang’ tiin hrilh rawh u” a ti a).

Zawhna thekhat awm theite;
- Engah nge Zirtirte leh Petera hi he thuchah hmanga umzui kher an nih?
- Galili (ram) hi Isuan engah nge inhmuh nan a thlan sak kher?
- Zirtirte leh Petera tan hian Galili hi eng ang hmun nge a nih?
- He thuchah dawng tur hian zirtirte leh Petera hian duhsakna dawn chhan tur an nei em?

A thuin (text) a sawi tum ber emaw, a sawi chhan ber hi hriat a ni lova. Tin, ziah a nih chhan leh tarlan kan tum dan hi a inpersan em tih pawh hriat a ni lo. Mahse, a dawngtu thinlunga a thawh dan leh, Pathianin he message min pek dan a nih miau avangin, a hnuai ami ang hian kan tarlang chhunzawm zel dawn a. Kan thinlunga a fiah lehzual theih nan, Petera leh zirtirte chanchin tlem tarlang tel i la.

PETERA LEH ZIRTIRTE:
A sei lutuk loh nan Petera chanchin bik hi thlur ta i la. An zavaia huap (zirtirte) chanchin pawh eng emaw chen a lang thei tho awm e.

- MT4:19 kan en chuan, Isuan ‘a duh thu ngeia a koh’ a(n) ni.
- Tichuan, Petera hi ‘Inner circle’ an tih zing ami a ni a. Isua nena an inlaichin dan (relationship) hi 'a thuk bik awm mang e' tih tur pawh a awm nual nghe nghe.
- Mt 16:21-32-ah chuan, ‘A tuar leh thih tur thu’ Isuan a sawi a…
Petera chuan, “Lalpa, Pathianin khawngaih che rawh se, chung chu i chungah a thleng tawp lovang” (v22) tiin a duhsak zia kan hmu a.
- Mt 26:31-35; Mk 14:29-ah Isua’n, ‘An la phat san dawn a ni’ tih thu a sawi tumin, “An zain lungnilovin awm mahsela, kei zawng ka awm lo vang…I thihnaah chuan thi ve dawn mah i la, ka phat tawp lovang che” a ti a. Zirtirte pawhin chutiang chuan an ti a... Isua tan hian rinawm an tumin, chhia  pawh an chham hial a ni.

THUTIAMA RINAWM LO - ZIRTIRTE & PETERA:
Petera hian (zirtirte pawhin) Isua hi duhsakin, a tana rinawm hi tum hle mahse; Isua chanchin kal zel kan en chuan heng hi kan hmu;
- Mk14:50: An tlan bo vek..An thutiam angin an rinawm ta lo.
- Mk 14:54: Hla tak atangin Pateran a zui.
- Mk 14:66ff: Hrilh lawk a nih tawh angin, Patera hian a phat nawn ta mawlh mawlh mai a ni.

Tichuan, zirtirte chanchin hi – hemi hnu atang hian ‘a reh’ ta a. Thawhleh ni a thlen hma loh chuan, an chanchin hi hmuh emaw chhui zui tur pawh a awm tawh meuh lo a ni. Enge a chhan ni ang le? An thutiamah an rinawm lova, Isua an phatsan miau a lawm.

An chanchin chhui zui tur a awm tak lovah chuan, zirtirte chanchin hi zeldin chawpin, a hnuai ami ang hian tarlang ta i la (a tam zawk hi a dik pawhin ka ring).

* A tawi zawngin, heng hun chhung hian an zain depression tenau an vei vek hialin a rinawm. An thil tawn ngei tura ngaih theihte chu;

- *Hlauhna*: Isua chunga thil thleng avangin hlauhna namen lovin a man ang.

- *Rinhlelhna*: Isua thusawi, an hriatthiam vek hrih lohte avangin rinhlehna namen lo an mahniah a cham bawk ang.

- *Mahni inhuatna leh inthiam lohna*: Tuk tina an zui, an duhsak leh hmangaih, Isua tana an ding zo si lo leh, an thutiam hlen theih lohte avang hian an va indem nasa ve dawn em (?)

- *Emotional/psychological crisis*: nasa tak an tawh lai leh an hmachhawn lai a tih theih hial ang.

- *Dysfunctional problem*: of inner circle an zingah a thleng ngei bawk ang.

- Heng bakah hian confidence an hloh ang a. Insomnia (mut theih lohna) te, stress (rilru hah or delhrihna nasa tak) leh harsatna dang tam tak an chungah a thleng tel bawk ngeiin a rinawm (?).

(Lockdown laia?) Zirtirte thil hmachhawn hi a khirhin paltlang a va huphurhawm dawn em. An dinhmun hi a tha lo takzet a ni.

***MAHSE, mahse, hetiang dinhmun harsa leh khirhkhan an hmachhawn lai ngei hian; 'ni sarih ni hmasa ber, mitthi zing ata a thawhleh ni a lo thlen chuan…' zirtirte tan 'thuchah dunawm em em' a lo thleng ta a. Chu chu eng dang ni lovin -
“GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A …CHUTAH CHUAN MIN HMU ANG” tih hi a ni.

GALILI RAM LEH ZIRTIRTE:
- Engah nge Galili (ram) ber kher?
- Galili hi zirtirte tan eng hmun nge a nih? tihte hi kan rilruah a awm maithei.

Heng zawhna chhan nan hian, a hnuai amite hi a tawk mai awm e;

- Galili hi zirtir zinga a tam zawkte chawr chhuahna a ni.
- Rawngbawla Isua hova an lo veivahna, a thilmak tih tam tak an lo hmuhpui tawhna hmun, etc. a ni a.
- An zui Isua zara, a kianga chanvo tha, vantlang hmuha an lo chan tawhna hmun a ni a.
- An á¹­hen leh rualte awmna, an nghawng lenna hmun a ni.

Amaherawhchu, chu tiang ang hmun chu lo ni thin tawh mahse, ZIRTIRTE TAN ERAWH, GALILI HI HMUN THLAKHLEHAWM A NI TAWH HAUH LOVANG tih a rin theih. A chhhan chu, hmel hriat zawng zawngte hmuh leh hriatah hian, tumahin kan dinhmun chhiat lai leh chan chauh lai kan puangzar duh ngai lo. Kan chet fuh lohna lai te, kan chak lohna lai te, kan tlakbalna te, kan thiltih sual te, etc hi kan zep tang tang thin a. Mi ten min hria ang tih hlauin kan thup hram hram thin. Uire, ruk ru, corruption manchhuah te, etc phei chu miin an hria ang tih hlau reng renga an awm thu kan hriat thin hi.

Chutiang deuh chuan;
- Galili pawh hi, Isua phatsantu, an thu sawi ang pawha ding zo lo, mahni sahimna ngaihtuah, mi tlaw, tlakbalna ngah, hliam tuar, etc - zirtirte leh Petera tan hian hmun thlakhlehawm ber a ni thei tawh (hrih) lovang. An kir leh ngeina tur hmun mah ni se, zah leh mualphona hmachhawn tur leh chu tiang thil hmabak neia Galili pan hi tu tan mah 'thil chalawm' a ni thei lo. Tunge dinhmun chhiat lai ber vantlang hmuha pho lang vek duh ang ni?

Mahse, chu hmunah ngei chuan ani Zirtirte hi Isuan tawh/hmuh a duh ni. Hnuh hniama an awmna hmun tur ni ngeia ngaih theih - Galili hi ‘a hmel an hmuh a, a aw an hriat leh theihna atana Isua hmun ruat sak’ a ni tlat mai.
- Zirtirte leh Patera tan hian a tirah chuan ‘pawm thiam’ a va har ve dawn em (?)

ZIR TUR AWM THEI TE:
- Thawhlehna thuchah hi mi zawng zawng tan a ni a. Harsatnain a tlak buak mekte tan a hlu lehzual.

- Hmachhawn atana kan zuam loh, kan thil huphurh, khirh leh harsa kan tih hmun (thil) hi Tholeh Isua hmel kan hmuh a, a aw kan hriat thar lehna tur a lo ni hlauh thin.

- Zirtirte leh Petera te hian Isua an phat mawlh mawlh a, mahse chutiang mite tan hlei hlei chuan Isua rinawm zia a lo lang leh thin. Thihna hneha a tholeh hnuah pawh 'amah phattute hi' a ngaihven hmasak, tuam damleh tura a thuchah a pek hmasak an ni.

- Kan natna, kan tlak balna, kan chak lohna, kan thil tuar mek, etc min chin fel sak a, Amah nena inlaichinna tha min siam sak leh hi tho leh mi nung thiltum ber a ni.

- Kan tana a thil min ruat sak, kan thil hmachhawn mek, a ruka kan tawrhna leh rumna te hi kan hrethiam mai hrih lo a nih pawhin; ‘chu hmun chu a tlang min ruat sak’ a nih avang leh, chu hmuna min dahtu chu Amah ngei a nih avangin; Chu hmunah vek chuan  - a hmel kan hmuin, Amah hi kan la tawk leh dawn a ni.

- Kan hlauhna hmunah, kan thil ngainat loh, kan thlakhleh zawng pawh ni lo, kan hmachhawn huphurh em em, kan nuna kan beisei ngai loh thil/hmuna min dah thintu hi Amah a nih thin avangin, chu hmunah ngei chuan – a aw kan hriain, a thupekte pawh kan dawng leh ngei dawn.

- Tuarna ruama min dah a, ka nunin a beisei ngai loh min hmachhawn tirtu hian - “GALILI RAMAH IN HMAAH KA KAL DAWN A, CHUTAH CHUAN MIN HMU ANG!” a ti a ni.

SOCIAL MEDIA HMAN KAWNGA RINGTUTE NUN KAIHRUAITU TUR

 Note: He thuziak hi BEIRUAL THUZIR, 2026 atana min ziah tir a ni a. Mahse, Netiquette lam hi ziak uar zawk tura min beisei avang leh ennawn...